Tor Betimge Xosh Kepsiz
Mahmudiye Rak Késellikidin Uchur we Meslihet Bérish Merkizi
ماخمۇدىيە راك كېسەللىكىدىن ئۇچۇر ۋە مەسلىھەت مەركىزى


[ホーム] [書込み・記事の修正削除]


FC2WEB

みなくるビデオ

みなくるホーム
 
アットゲームズ

What's new

1ページ目に最新〜7件の新着情報、2ページ目に過去8件〜60件の新着情報が記載されます。



  Xéméyelik dawalashning eksi tesirni dawalash
Date: 2007-05-12 (Sat)
Nime üchün eksi tesir peyda bolidu?

Chünki rak hüjeyriler normal bolghan hüjeyrilerge qarighanda ösushi we bölunishi intahin tiz bolidu. Nurghunlighan dorilar ösuwatqan hüjeyrilerni öltüridu. Biraq normal saghlam bolghan hüjeyrilermu melum jehettin bu xildiki hujumdin hali bolalmaydu-de dawalashtin kélip chiqidighan eksi tesir peyda bolidu. Eksi tesirge eng köp uchraydighan hüjeyriler bolsa, qan hüjeyriler, hezim yol séstima hüjeyriler (éghiz, qizil önggech, ashqazan, kichik üchey), jinsi köpüyüsh ezaliri we chach xaltisidin ibaret. Uningdin bashqa bezi dorilar yürek, börek, dowsun, öpke we nérwa séstimilarghimu tesir körsütidu.

Dawalashning eksi tesiri hemme bimarlarda ipadilinishi perqliq bolidu. Sizde belkim bolmasliqi yaki bolmisa yénik bolghan bolushi mumkin. Eksi tesirning qandaq bolushi, éghir-yéniklik derjisi siz qobul qiliwatqan dorilarning turi, miqdari we bedennning uninggha bolghan inkasi bilen munasiwetlik bolidu. Dawalash bashlinishtin burun doxturngiz siz bilen dawalashning eksi tesiri ustide söhbette bolidu we uninggha nisbeten qandaq pozitsiyede bolush, qandaq bir terep qilish qatarliqlardin sizge chüshendurush béridu. Chüshenmigen mezmunlarni dawalash jeryanida we yaki xalighan waxtingizni chiqirip doxturngizdin sorap biliwilishingiz kirek.

Eksi tesir qanchilik dawamlishidu?

Xéméyelik dawalash axirlashqandin kéyin normal bolghan hüjeyriler eslige kilidu-du eksi tesirler tedriji yoqaydu. Saghlam bolghan hüjeyriler normalni ösushni dawamlashturidu. Bu ehwallarmu oxshashla sizning eslidiki beden saghlamliq ehwalingizning qandaqliqi we siz qobul qilghan dorilarning turi bilen munasiwetlik.

Köp sandiki bimarlarda heddidin éghir bolghan eksi tesirler bolmaydu. Eksiche bezi ehwallarda yürek, öpke, nérwa, börek we köpüyüsh organlirida uzun muddetlik yaki axiretlik eksi tesirlerni qaldurup qoyushimu mumkin. Hetta bezi xéméyelik dorilar sewebidin bir qanche yillardin kéyin ikkinji rak késelliki peyda bolush ihtimallighimu bar. Mushuninggha oxshash mesililerning peyda bolush éhtimallighi, uzaq mezgillik tesiri, dawalash mumkinchigining bar yoqlighi qatarliqlarnimu doxturlardin sorap biliwilish we iddiye jehettin teyyarliq qilip qoyush kirek.

Nurghunlighan tetqiqat we klinikiliq dawalash emiliyitining yekunidin qarighanda heddidin éghir bolghan eksi tesirlerning aldini élish mumkinchiligi tamamen mumkin ikenligi qeyt qilinidu. Eksi tesirni eng töwen derjide kontrol qilish bilen birge rak hüjeyrilerni yuquri ünümde yoqutup normal hüjeyrilerning saghlamlighini baldur eslige kelturush, Hazir we kelgüsidimu rak tetqiqati we dawalashtiki muhim meqset we nishandur.

Töwende xéméyelik dawalashtin peyda bolidighan köp körulidighan eksi tesirler we ularni dawalash, aldini élish usulliri ustide konkiritni toxtulimiz:

Maghdursizliq

Rak bimarlirida eng köp körulidighan alametlerning biridur. Bimarlar halsizlinish, maghdur kemlik his qilidu. Bu xil alametler, bir qanche xil ehwallardin bolghan bolushi mumkin yeni késellikning özidin, xéméyelik dawalashtin, radiaktipliq dawalinishtin, opératsiyedin, qan danchillirining aziyishidin, uyqu kemliktin, her xil rohi bésimlardin, ishtey tutulushtin we uningdin bashqa nurghun amillar bilenmu munasiwetlik bolidu.

Raktin bolghan maghdursizliq alametlirige nisbeten her bir bimarning tuyghusi, his qilishi perqliq bolushi mumkin. Lékin, bu xil maghdursizliq alametliri kündin künge roshenliship baridu. Xéméyelik dorilar bilen dawalashtin körulidighan maghdursizliq alametler tüyüqsiz bolidu. Köpünche bimarlar, özidiki alametlerni xuddi pütün bedinide énergiyening bir nerse shoriwalghandek yoqap kétiwatqanliqini, bedenning qurup seghiz laygha oxshap qéliwatqandek, dem alsimu eslige kilelmeywatqandek his tuyghullirini sözlep bérishi mumkin. Kishiler bilen kishiler ottursidiki perqning mewjutlighidin, siz maghdursizlinip halingizdin kitey dep tursingiz, eksiche bashqilarda hich qandaq tuyghu bolmasliqimu mumkin. Yaki bolmisa sizde kichikip bir qanche kündin, heptidin hetta aylardin kéyin bu xil tuyghu roshen bolishi mumkin. Lékin heddidin éghir bolghan maghdursizliq alametliri dawalashning ünümlük inkasigha egiship eslige kilidu.

Undaqta qandaq qilsam maghdursizliq tuyghularni yoqutalaymen?

Meshghuliyet waxtingiz bilen dem élish waxtingizni pilanliq orunlashturushqa chewer bolung.

Uzun bir qétim chong uh…tartip nepes élishning ornigha qisqa bir qanche qétim dawamlashturung.

Bimene artuqche xiyallardin özingizni qachurup énérgiyeni zaya qilishtin cheklining.

Amalning bériche özingizni erkin-azade, rohluq, janliq tutushqa tirishing.

Amalning bériche qisqa qedemlep méngish yaki bolmisa yenggil beden chéniqturushqa tirishing.

Saqliqni saqlash mutixessisliri we meslihetchilerning meslihetlirige qulaq séling.

Yénik muzika pilastinkilarni anglang, rohni jushqun tutush, köz aldida boluwatqan ishlargha ten bermeslik.

Yimek- ichmek elwette muhim. Könglingiz xalighan nersilerdin hozurluning.

Egerde etrapingizda sizge oxshash alametlerdin qandaq qutulush toghrusida özligidin teshkillengen goruppilarning paaliyetliri bolsa aktipliq bilen qatnishing yaki özingiz teshkilleshke tirishing. choqum sizning yardemleshkiningizge yaki sizge yardemleshkuchi, quwetliguchi insanning mewjutliqigha ishenche baghlang.

Hezer eyleshke tigishlik yaki cheklesh zörur bolghan ichimlik yeni kaféyyin, ispirit terkipliq nersilerdin saqlining.

Uningdin bashqa özingizning kündilik turmush jeryaningizda yekunligen saghlamlighingizgha mas kelmigen her qandaq nersilerdin saqlining.

Keypiyatingizni normalni saqlash kündilik pilaningiz boyunche ish körushingizning achquchi.

Sizdiki her qandaq özgüshlerni doxturngiz, séstiralargha doklat qilip meslihetini éling.

Köngül élishish we qusush

Köp sandiki bimarlarda dorilar bilen dawalash qilghanda köngül élishish we qusush alamatliri bolidu. En'eniwi dorilargha qarighanda yéqindin buyan dawalashqa ishlitiliwatqan yéngi dorilarda bu xildiki eksi tesirler intahin kemdin kem we shundaqla éghir derjidiki alametler yoq diyerlik hisaplinidu. Aldin ela ishlitilidighan köngül élishish we qusushning aldini élish dorillirining ünümlük ishlitilishigha egiship, alametler yénik halette axirlishish basquchigha qedem qoymaqta. Shundaqtimu kishiler bilen kishiler ottursidiki perqning mewjutliqidin alametlerning bimarlar ottursidiki perqmu mewjut bolmaqta. Doxturlar we tetqiqatchilar harmay talmay yéngi dorilarning keship qilinishida, öz burchini ada qiliwatqanlighigha ishining.

Könglüm éliship qusush ehwalliri körulse nime qilsam bolidu?

Tamaqlinishni toxtutush, suyuqluq ichimlikni tamaqning ornigha kapaletlik qildurush, Az-azdin qétim sanini köpeytip bedenning su sizlinishning aldini élish.

Tamaqlinish yaki ichimlik sur'itini astilitish.

Bir qanche küngiche bolupmu deslepki alametler roshen bolghan künlerde göshlük tamaqlarni az istimal qiling.

Asan hezim bolidighan yimekliklerni tallap istimal qiling.

Köngül élishish ettigende köp körulse, orningizdin turushtin burun azraq quruq miwe istimal qilip körung yeni badam méghizi, yimish, yangaq qatarliq.

Qent terkiwi yoq yaki intahin töwen bolghan miwe sherbiti yeni alma sherwiti, üzüm sherwitini ichip körung. Kaféyyin terkipliq ichimliktin saqlining.

Amal bar tonglitilghan yimeklikning istimalini kémeytip, yéngi sap yimeklikni istimal qiling.

Azade keng kushade kéyining.

Amal bar özingizni azade tutup diqqitingizni burang yeni bashqilarning qiziq paranglirigha hemdeng bolung, muzika anglang, yaxshi köridighan kino yaki téléwiziye filimlirini dos burader, ailingizdikiler bilen qiziqip körung.

Gheyri puraqlardin, is tuteklerdin özingizni tarting.

Heddidin artuq tatliq yimekliklerdin, mayliq tamaqlardin saqlining.

Dem éling, biraq tamaqtin kéyin ikki saetgiche tüz ongdisigha yatmang.

Egerde dawalinishtin peyda bolghan köngül élishish bolsa amal bar dawalinishtin bir qanche saet burun tamaqlinishtin saqlining.

Dawalinishtin burunqi tamaqni, yenggil asan istimal qilinidighan yimeklikni tallang.

Aghrish

Bezi xéméyelik dawalash dorilliri aghrishqa oxshash eksi tesirnimu peyda qilidu. Dorilarning nérwa qatarliq toqulmilarni zexmige uchrutushidin peyda bolghan bolushi mumkin. Pütün beden yéqimsiz aghrish, turup turup aghrish alametliri körulidu. Bezi dorilar hetta éghiz yarisi, bash aghrish, muskullar aghrishi, ashqazan aghrishinimu peyda qilidu.

Hich qandaq bir bimar késellik sewebidin boluwatqan aghrish yaki bolmisa dawalash sewebidin aghrish boluwatqanlighini perqlendurup dep birelmeydu. Egerde dawalash dorisidin bolghan bolsa, u eslige qaytalaydu. Aldi bilen doxturngiz, séstéra we dora dermek mutixessislirige sizde boluwatqan aghriq toghrusida doklat qiling. Ular amal bar sizdiki aghriqqa ait uchurlarning hemmisige muhtaj. His qilghanliringizni ailidikilerge we dos-buraderlirigimizmu eyting. Ular sizge yardemde bolup mesililerni bir terep qilishta yaxshi meslihetchilik rolini oyniyalaydu.

Töwendikilerni konkiritni doklat qiling:

Qeyérngiz aghriwatidu?

Qandaq aghriwatidu? Sanjip aghrish, köpup aghrish, qizip aghrish, mijip aghrish, biaramsiz aghrish………qatarliqlar.

Aghriqning derjisi qandaq?

Qanchilik waqit aghrighan?

Aghrish bilen birlikte yene bashqa alametler bar yoqlughi?

Qandaq dorilarni yaki qandaq usullarni qollandingiz? Qanchilik waqit aram berdi?

Aghriqning derjisini bashqilargha chüshünüshlük qilip doklat qilish üchün, amal bar töwendiki san sipir arqiliq ipadilep bérishni sinap körung. 0 din 10 ghiche sanlar arqiliq aghriqning derjisini ipadileng yeni aghriq yoq bolsa 0 qiling, qattiq chidughusiz aghriqni 10 qiling, 1-9 ghiche özingiz his qilghanni ipadileng. Yaki bolmisa 0-5 ghiche derjige bölsingizmu bolidu.

Aghriqni kontrol qilishning tüp meqsidi bolsa amal bar aghriqning aldini élish we dawalashtin ibaret. Hazir nurghunlighan oxshash bolmighan turdiki dorilar ishlitilmekte. Qandaq dorilarni ishlitishni doxturning mesliheti we körsetmisi boyunche bolushni tewsiye qilimiz.

Chach chüshüsh

Chach chüshüsh bolsa xéméyelik dorilar bilen dawalashta köp körulidighan eksi tesirlerning biri. Lékin hemme dorilarda bolmaydu. Doxturngiz sizge qaysi xildiki dorilarda chach chüshüsh éhtimalining barliqini dep bérishi mumkin. Yaki bolmisa özingiz aktipliq bilen sorang. Chach chüshüshke bashlighanda, aldi bilen chach inchikiliship eslidik halitide özgürüsh bolidu. Bedennning her qaysi orunliridiki tükler chüshüshke bashlaydu. Yeni chach, qash, kirpik, saqal, burut, qoltuq, meyde, jinsi eza etrapi. Chüshken tükler dawalash axirlashqandin kéyin derhal qayda ösüp chiqidu. Qayta chiqqan chach-tükler eslidikisi bilen oxshash yaki bolmisa biraz renggi özgergen bolushi mumkin.

Chach chüshüsh adette dawalash bashlinip bir qanche heptilerdin kéyin yaki bir qanche kurus dawalashtin kéyin köp körulidu. Beziler belkim chach chüshüshtin burun chachning zirekligining ashidighanliqini yaki bolmisa chachning qurghaqlishidighanlighini his qilghan bolushi mumkin.

Dawalash jeryanida chachni qandaq asrash yaki muwapizet qilimen?

Yénik chach parshogi ishliting.

Yumshaq chach tarighuch ishliting.

Chach qututquchni töwen témpuratorda ishliting.

Dawalinish jeryanida chéchingizni qisqa qoyuwiling.

Küchluk quyash nuridin saqlinish köz eynigi taqiwiling, bash kiyimi (doppa, shepke, tumaq, qalpaq, posma, chelpek, yaghliq, romal…) kiyiwiling.

Chachning qurghaqlishishning aldini élish.

Chach boyashtin saqlining.

Qan Kemlik(Qan Azliq)

Xéméyelik dorilarning ilikning qizil qan hüjeyrilerni ishlep chiqirishigha tosqunluq qilish tesiri bar bolup, oksigénning bedenge normalni yetküzülüp bérélishi toluq bexrimenge ige bolalmaydu. Bu xil haletni qan kemlik dep ataymiz.
Qan kemlikning sewebidin bimarlarda maghdursizliq, asan charchash, nepes siqilish qatarliq alametler körulidu. Töwendikidek herqandaq alametler körulse derhal doxturngizgha doklat qiling.

Maghdur kemlik ( halsizliq, asan charchaydighan bolup qélish)

Bash qéyish, köz qarangghulishish.

Nepes siqilish.

Yürek göpuldep tiz soqqandek yaki nepes tizliship kitiwatqandek his qilish.

Doxturngiz dawalash jeryanida her waqit sizning qan hüjeyre ehwaliningizni tekshürüp turidu. Hem shundaqla qan toluqlughuchi yaki qanni köpeytish dorillirini ishlitidu. Her bir mesililerge yoluqqan waxtingizda doxturngiz bilen hem söbette bolung. Egerde tekshürüsh netijiside sizde qizil qan heddidin kemlep ketken bolsa belkim qan sélishimu mumkin.

Egerde sizde qan kemlik boldi disek, töwendikidek meslihetke qulaq séléng:

Dem élish toluq kapaletke ige bolsun. Bolupmu kéchilik uyqungiz qerelik bolsun.

Kündilik paaliyitingizge chek qoyup, retimliq turmush aditini yétildurung. Ésingizde bolsun bu basquch hemmidin muhim.

Turmush jeryanida qilmisa bolmaydighan bezi ishlar yeni kichik balilarning höddisidin chiqish (bowaq), nerse kirek sétiwilish, ailining kündilik hizmiti qatarliqlarni bir mezgil hemshiringiz yaki uruq tuqqan dosliringizning yardemde bolushini ötunung.

Tengpunglighi tengshelgen yimekliklerni istimal qiling.

Olturup qopqanda asta herket qiling. Tiz olturup qopushtin hezer eyleng. Shundaq bolghanda köz qarangghuliship bash qéyishning aldini alghili bolidu.


  Xéméyelik dawalashtin nimilerni kütimen?
Date: 2007-05-06 (Sun)
Bezi bimarlar belkim rak késilige munasiwetlik bolghan konkiritni uchur bilimlerni bilishni xalaydu. Beziler bolsa addi bolghan emiliyetchanliqqa ige uchurlarnila telep qilishi mumkin. Qaysi xildikini tallash özingizning ihtiyarida bolidu. Töwendiki mezmunlar xéméyelik dawalinishqa muhtaj bolghan barliq bimarlargha mas kilishi mumkin.

Qeyerde dawalinimen?

Xéméyelik dawalash oxshash bolmighan orunlarda élip bérilishi mumkin. yeni ailide, doxturlar ishxaniside, klinikiliq ambulatoryede, doxturxanilarning ambulatoryeliride yaki balnista. Dawalash orunning qeyerde bolushi dorilarning turi we dorilarning bérilish usuli, miqtari bilen munasiwetlik bolup, doxturlarning körsetmisi boyunche élip bérilishi tewsiye qilinidu.

Qanchilik waqit we qanche uzun dawalinimen?

Xéméyelik dorilar bilen qanchilik waqit we qanche uzun dawalinish töwendikiler bilen munasiwetlik:

1. Siz giriptar bolghan rakning turi.
2. Dawalashning mexsidi.
3. Ishlitilidighan dorilarning turi.
4. Dorilargha bolghan bediningizning inkasi.

Dawalash her küni,heptide bir qétim yaki ayda bir qétim dep nam bérilidighan dawalash kursi we dem élish kursigha ayrip élip bérilidu. Dem élish kursi bolsa, zexmilengen normal hüjeyrilerning eslige kilish dewri bolup, bedende qaytidin saghlam küch berpa bolidu. Konkiritni qanche kurus we qanchiliq waqit dawam qilidighanlighini doxturighizdin sorap biliwiling.

Dawalash kursi bolsa pilanliq, basquchluq élip bérilidighanliqi üchün, sizning tertiplik orunlashturishingizdiki waqit jediwilingiz dorilarning ünümlük rol oynishida intahin muhim halqa hisaplinidu. Eger melum sewebler tupeylidin yaki ihtiyatsizliqtin dawalinishingizda igiz-peslik bolsa, doxturingiz bilen alaqe qilishni unutmang.

Dawalinish basquchi bezi ehwallarda, bolupmu sizning qéningizdiki özgürüshlerni tekshürüsh sewebidin doxturlar teripidin waqitliq toxtutup qoyulishi mumkin. doxturingiz nime üchünligini we dawalashning qachan qaytidin bashlinidighanliqini sizge bildurush mes'uliyiti bar.

Xéméyelik dawalash qandaq usulda élip bérilidu?

Xéméyelik dawalash bir qanche xil oxshimighan yollar arqiliq élip bérilidu: qan tomurlar yeni vina arqiliq, éghiz arqiliq, tire astigha okul qilish qatarliqlar.

Vina (qilzil qan tomur IV) arqiliq dawalash:

Köpünche halda mushu xil usul bilen dawalash élip bérilidu. Inchike bolghan okul yingnini qol bilek yaki put bilek töwen qismi arqiliq vina tomurgha muqumlashturup, dorilarni éqétish-qanni qayturush-dora éqétishdin ibaret bolghan meshghulat qaidisi boyunche élip bérilidu. Egerde biaramliq his qilsingiz derhal séstira, doxturgha melumat qiling. Bezi dorilar asma okul sheklide éqitilidu. Shunimu untup qalmang dawalash axirlashqandin kéyinmu his qilghan biaramliq yaki körülgen alametlerni derhal doxturlargha doklat qiling.

Shilenke neyche arqiliq:

Kestér (catheters) dep atilidighan yumshaq neychini chong vina tomurlargha kirguzup muqumlashturup, uzun mezgillik dawalash éhtiyajigha kapaletlik qilinidu. Bezi bimarlargha tire astigha kömup qoyulidu. Bu xil usullar arqiliq dorilarning bixeter éqishigha kapaletlik qilghili bolidu.

Éghiz arqiliq:

Dorilar tablit sheklide, kapsul yaki süyüq ichimlik halitide éghiz arqiliq élip bérilidu.

Okul qilish arqiliq:

Okul yingnini waste qilghan halda dorilarni towendikidek bir qanche usullar bilen dawalash mexsidige yetküzgili bolidu. Yeni, muskulgha (IM), tire astigha (SQ yaki SC), rak bar orungha biwaste (IL).

Dawalash jeryanida qandaq tuyghuda bolimen?

Xéméyelik dawalash bilen dawalinidighan köp sandiki bimarlar, asan charchash, maghdursizliq ehwallirining bolidighanliqini bayqaydu. Lékin bu xildiki his tuyghular dawalinishning dawamlishigha we adettiki paaliyitige tosqunluq bolalmaydu. Her bir bimarning dawalinish ehwalida perq bolghachqa, sizdimu muqerrer bolidu diyish biraz qéyin. Yeni adettiki saghlamliq ehwalingiz, rakning turi we basquchi, qobul qilghan dora turining oxshimasliqigha qarap sizdiki his tuyghulardimu perq bolidu.

Egerde dawalinishtin bolidighan eksi tesir roshen halda sizde ipadilense yeni mesilen, köngül élishish, qusush ehwalliri bolsa muqerrer halda sizde maghdursizliq, halsizlinish his-tuygha küchlük bolidu. Bolupmu dawalinishning deslepki künning etisi yaki bir qanche künliri alahide roshen ipadilinishi mumkin. Mundaq ehwalda pilan boyunche dawalashqa bekmu özingizni zorlishingizning hajiti yoq. Dem élish we ozuqluqni kücheytish hemmidin muhim. Dawalinishni bir qanche kün kichikturushke tamamen mumkin. Uningdin bashqa doxturngiz bilen pikirlishish, doxturning tewsiyesige qulaq sélishingiz, kélip chiqish éhtimallighi bolghan éghir tiptiki dawalash eksi tesirning aldini élish kirek.

Köpünche bimarlar dawalinish jeyanida xizmet we bashqa paaliyetlerni dawamlashturushqa tamamen mumkin. Xizmetning kün tertiwi we éghir-yéniklik derjisini tengshesh, dem élish bilen birleshturush qatarliq usullar arqiliqmu dawalinish meqsidige yetkili bolidu.

Xéméyelik dawalash jeryanida bashqa dorilarni ishlitishke bolamdu?

Bezi dorilarning xéméyelik dawalashta ishlitilidighan dorilar bilen riyaksiyeliship qélish yaki dorilarning ünüm bérish tesirige dexle qilishi mumkin. Ishlitiwatqan dorilarning ismi, miqtari, ishlitish jeryanidiki ünümi, qanchilik mezgil ishlitip kiliwatqanlighingizni retlep doxturingizni uchur bilen teminleng we bu qitimqi dawalash bashlinishtin burun toxtutup turushingizni tewsiye qilimiz. Doxturngiz siz teminligen dorilarning turi, yeni vitaminlar, zukam dorilliri, aspirin we bashqa aghriq toxtatquchi dorilar, miniralni quwet dorilliri yaki yerlik tibabet dorilliri qatarliqlargha qarap dawalash pilanigha asasen sizge dorilarni toxtutush yaki dawamlashturushni kireklikini tewsiye qilidu. Öz meylingizche ish körushtin saqlinishingizni umut qilimiz.

Xéméyelik dawalashning ünüm bériwatqanlighini qandaq bilimen?

Doxturlar dawalinish ünümining qandaq boluwatqanlighini bir qanche usullar arqiliq sizge körsütüp béridu. Bu jeryanda siz daim bir qanche xil tekshürüshlerdin xali bolalmaysiz. Doxturngiz bilen tekshürüsh netijisining qandaq boluwatqanlighini we kelgusi toghruluq erkin halda sowbette bolung. Bezi bimarlar dawalashning eksi tesiri körulmigechke dorilar yaxshi ünüm bermigen oxshaydu yaki bolmisa eksi tesir bolghachqa dorilar yaxshi ünüm bériptu digendek oy-xiyallarda bolushi mumkin. Lékin, shunimu eskertimekchimizki dawalashning eksi tesiri bimarlar bilen bimarlar ottursida, dorilar bilen dorilar ottursida perqning mewjutlighidin perqlinidu. Eksi tesirning bolghan bolmighanlighigha qarap dawalash ünümining qandaqlighigha hökum qilish aqilanilik emes.

Dawalashning eksi tesiri toghrusida suallar:

1. Dawalashning qisqa muddetlik eksi tesiri digen nime ?
2. Dawalashning uzun muddetlik eksi tesiri digen nime ?
3. Eksi tesirning éghirliq derjisi nimilerge qaritilghan? Qandaq bolush ehtimallighi bar?
4. Eksi tesir qachanghiche dawamlishidu?
5. Eksi tesirdin saqlinalamdimen yaki eng töwen derjide kontrol qilinalamdimen?
6. Eksi tesir toghrisida doxtur yaki séstira bilen qandaq waqitta alaqe qilsam muwapiq?
7. Eksi tesir körulgende men özemni qandaq halette tutsam bolidu?


  Rak késellikini xéméyelik dorilar bilen dawalash
Date: 2007-05-03 (Thu)
Kirish söz

Kitapche Toghrisida

Ushbu kitapchimiz rak késelliki sewebidin xéméyelik dorilar bilen dawalish imkaniyitige érishken bimarlar we ularning aile tawabatlirigha xéméyelik dawalash toghrusidiki uqum, dawalash jeryani we dawalash axirlashqandin kéyinki bir yurush bilimlerni tonushturush arqiliq, dawalashqa bolghan köz qarashni östürüsh we shundaqla öz-özini dawalash, hayatliqning sapasini yuquri köturushdin ibaret bolghan büyük meqsetke ortaq yétésh mexsidide tuzulup chiqildi. Kitapchidiki uchurlardin we özingizning kündilik paaliyitingiz jeryanida his qilghan, yekunligen tejirbe sawaqliringizni birleshturush arqiliq, dawalinish jeryanidiki her bir yoluqqan suallar, mesililerni doxturingiz, séstéra-hemsherpliringiz bilen ortaq pikirlishish arilighini téximu yéqénlashturush arqiliq öz-özingizge qandaq yardem bérishni uguniwalghan bolsingiz, bu bizning eng yuksek shan shöhritimiz bolghusi.

Kitapche chüshünüshlük addi bolghan söz ibariler arqiliq uchur igellesh bilen bir waqitta, sizge yardem bergüchi yol bashlughuchidin ibaret xalas. Dawalashqa ait bolghan her qandaq sualliringizni doxturingizdin sorap jawap élishingizni tewsiye qilimiz. Shunimu eskertimizki barliq siz érishmekchi bolghan sualllargha doxturingizmu yüzde yüz toluq yaki toghra jawap bérelmesliki mumkin. Chunki rak késellikining siri téxi yéshilgini yoq. Xéméyelik dorilarning ijat qilinishi we tereqqiyatidimu kündin künge ilgirlesh,yéngiliqlar hujutqa kelmekte. Tetqiqatchilar dorilarning rakka qarshi turush ünümini östurush bilen bir waqitta dorilarning eksi tesirini eng töwen derjide tizginleshke köp bash qaturmaqta we izdenmekte. Ularning emgigige apirin oqumay turalmaymiz.

Töwende xéméyelik dorilar bilen dawalash ustide konkiritni bayanlarni oqurmenlerge sunimiz.

Xéméyelik dawalash toghrisida sawat we bilimler

Xéméyelik dawalash digen nime?

Xéméyelik dawalash diginimiz, rak hüjeyrilerni dorilarning küchi arqiliq pachaqlap (buzup tashlap) rakni dawalashni mexset qilghan bir xil dawalash usulining omumi atilishi. Bu xildiki dorilar rakka qarshi dorilar depmu atilidu.

Xéméyelik dawalashning qandaq roli bar?

Normal bolghan hüjeyriler kontrolluq daire ichide köpüyüp ösidu we halak (ölidu) bolidu. Bedende rak peyda bolghan sharaitta, hüjeyriler normalni kontrolluqtiki bölünishni saqlap qalalmaydu we uningdin shekillengen hüjeyriler pütünley kontrolluqini yoqatqan halette bölünüp köpüyidu. Xéméyelik dorilar ularning köpüyüp ösushini tormuzlash arqiliq hüjeyrilerni buzup halak qilish rolini oynaydu. Normal saghalam bolghan hüjeyriler bu xildiki roldin qéchip kitelmigenliki üchün, ularning bölünishi tizlishidu-de doridin bolghan eksi tesirni peyda qilidu. Bu xildiki hüjeydiler adette dawalash tamamlan'ghanda eslige kilidu.

Dawalash jeryanida bezi dorilarni yalghuz bolmastin, ikki yaki uningdin artuq dorilarni oxshash bir waqitta birleshturup ishlitishke toghra kilidu. Bu xil jeryan birleshturulgen xéméyelik dawalash dep atilidu.

Bashqa turdiki dorilarmu rak dawalashqa ishlitilidu. Bu xildiki dorilar bediningizdiki hormunlarning tesirini tormuzlash xususiyitige ige dorilardin terkip tapqan bolidu. Doxturlar belkim bezi dorilar yeni özingizning beden immunut séstimining rakka qarshi turushchanliqini ashurush usuli bolghan biologiyelik dawalashnimu birlikte élip bérishi mumkin. Bediningiz mushuninggha oxshash maddilarni ishlep chiqirish arqiliq rak we yaki bashqa késelliklerge qarshi turush imkaniyitini yitilduridu. Uningdin bashqa xéméyelik dorilar teripidin buzuwitilgen normalni hüjeyrilerningmu eslige kilishige yardemde bolidu.

Xéméyelik dawalashning mumkinchiligi nime?

Xéméyelik dawalashning mumkinchiligi rakning turi we qandaq tereqqi qilishi bilen zich munasiwetlik bolidu. Dora bilen dawalash töwendikidek oxshash bolmighan mexsette oxshash bolmighan halette ishlitilidu.

Rakni saqaytish meqsidide:
Bimarlar bedenide rak hüjeyrining shepisidin pütünley xali bolghan sharait we imtiyazgha ige bolishi raktin saqiyish diyilidu.

Rakni kontrol qilish meqsidide:
Bu xil meqsetke yétish, rakning yamrap kitishidin saqlinish, rakning ösushini astilitish, eslidiki rak peyda bolghan orundin bedenning bashqa organlirigha yamrighan rak hüjeyrilerni öltürüsh qatarliqlar arqiliq emelge ashidu.

Raktin peyda bolghan alametlerni yéniklitish meqsidide:
raktin peyda bolghan rak aghriqi qatarliq alametlerni yéniklitish arqiliq bimarlarning azawini yoqutush yaki yenggillitish arqiliq azade biaram yashishigha yardemde bolidu.

Xéméyelik dawalash bilen bashqa dawalashlarni birge ishlitilishke bolamdu?

Bezi waqitlarda xéméyelik dorilar peqetla yalghuz halda ishlitilidu. Lékin köpünche ehwallarda dorilar opératsiyege, radiaktipliq dawalashqa, we yaki biologiyelik dawalashlargha qoshulup ishlitilidu.

Töwendikidek ehwallarni mexset qilghan bolidu.

Opératsiye yaki radiaktipliq dawalashtin burun, dorilar arqiliq ösmini kichiklitish. Yéngiche aldin qoshumche dawalash (neo-adjuvant therapy) depmu atilidu.

Opératsiye yaki radiaktipliq dawalashtintin kéyin qalduq rak hüjeyrilerni tazilap yoqutush. Qoshumche dawalash (adjuvant therapy) depmu atilidu.

Radiaktipliq dawalash we biologiyelik dawalashning téximu yaxshi rol oynishigha sharait hazirlap bérish meqsidide.

Bedennning bashqa orunlirigha tarighan we qaytilanghan raklarni tazilap yoqutushta yardemchi bolidu.

Qandaq dorilar ishlitilidu?

Bezi dorilarni nurghun oxshash bolmighan tiptiki raklarni dawalashqa ishlitidu. Bezillirini bolsa peqet bir xil yaki ikki xil tiptiki raklarghila ishlitidu. Doxturlar töwendikidek dawalash pilanigha asaslinip qaysi xildiki dorini ishlitish lazimlighini tewsiye qilinidu.

Siz giriptar bolghan rak qaysi xildiki rak turige tewe ikenligige qarap.

Bedenning qaysi ornida peyda bolghanlighigha qarap.

Rakning bedenning normalni funkisyesige qanchilik tesir qilidighinigha qarap.

Sizning adettiki saghlamliq ehwalingizgha qarap.

Qandaq klinikilik sinaqlar bar?

Klinikiliq sinaq diginimiz, rakka giriptar bolghan bimarlargha qarita élip bérilidighan yéngi dawalash sinighi dimektur. Rakni dawalash sinighi yaki tetqiqati depmu atilidu. Klinikiliq sinaq köp turdiki dawalash yeni yéngi dorilar, opératsiye yaki radiaktipliq dawalashning yéngiche usulini, yéngi birleshme dawalashning ijra qilinishchanliqi yaki bolmisa genliq dawalashlargha oxshash yéngiche usullarning hujutqa chiqishi, emillinishi qatarliq jehetlerde kem bolsa bolmaydighan teqqiqatlarning biri hisaplinidu. Tüp mexsidi bolsa téximu yaxshi bolghan dawalash yollirini échip rak bimarlirigha yardem qilishtur.

Klinikiliq sinaq üch basquch bilen yeni basquch I, basquch II we basquch III boyunche élip bérilidu. Yuqarqi her bir basquch intahin uzun we inchike tepsili boghan tetqiqat musapisi arqiliq hujutqa kilidu. Eger doxturngiz sizni klinikiliq sinaqqa qatnishishni tewsiye qilmisa, siz elwette nime üchün sizning bu sinaqlargha tallanmaydighanlighingizni sorap biliwilish hoquqingiz barlighini untup qalmang.

Klinikiliq sinaqlarning paydiliq éhtimallighi töwendikilerni öz ichige alidu:

Klinikiliq sinaq bolsa rakni yuquri ünümge ige bolghan dawalap saqaytish imkaniyiti bilen teminleydu.

Egerde yéngiche bolghan dawalash usuli sizge bap kegen yaki aktipliq bilen qatnashqan bolsingiz, siz belkim birinji bolup paydisini körgen bolup qalisiz.

Sizning bu pursetni qolgha kelturginingiz siz özingizni yaki bashqilarning rak dawalash tereqqiyatigha qoshqan yardimingiz bolidu.

Paydisiz terepliri töwendikidek bolushi mumkin:

Yéngiche bolghan dawalash sinighi arqiliq érishken netijiler eslide bar bolghan dawalashqimu yetmesliki mumkin yaki ünümi uningdinmu töwen bolushi mumkin.

Yéngiche dawalash belkim yaxshi ünüm hasil qilidighan bolsimu, lékin sizge rolini jari qilduralmighan bolushi mumkin. Chünki kishiler bilen kishiler otturisida perq mewjut.

Tetqiqat bolsa köpünche halda eslidiki asasliq dawalash arilighida qarughu sinaq sheklide élip bérilidighan bolghachqa ünümining qaysi terepning üstünlükte turghanliqini molcherlesh yaki toghra bahagha érishelmesligi mumkin.

Éqtisadi jehetlerdiki sewebler we saghlamliq sughurtining masliship kételmesliki sewebidin dawalash ünümige toghra baha bérishtin cheklen'gen bolushi mumkin.

Élwette, siz dawalash siniqigha qatnishishni höküm qilishtin burun, doxturdin töwendikidek muhim suallarni sorap biliwiling: sinaqtin kilip chiqidighan xeterning qisqa yaki uzungha sozulidighan-sozulmaydighanlighi, eksi tesiri qandaq boludighanliqi, sizge qanchilik paydiliq terepliri barliqini, kündilik turmushingizgha qanchiliq tesiri barliqini, bashqa xildiki dawalinish sinighini arzu qilish-qilmasliqini we yaki bashqa özgürüshlerning bolush bolmasliqi qatarliqlar.

Doxturingizgha sual:

Xéméyelik dawalash toghrisida:

Nime üchün xéméyelik dawalinishqa muhtajmen?
Xéméyelik dawalinishning ewzelligi nime?
Xéméyelik dawalinishning xetiri nime?
Mende peyda bolghan rak tipigha bashqa xildiki dawalash usulliri barmu?
Mende peyda bolghan rak tipining dawalinish ünümi qandaq?
Mende peyda bolghan rak tipigha nisbeten qandaq klinikiliq sinaqlar bar?

Dawalinishingizgha ait suallar:

Qanche xil dawalashni qobul qilimen?
Qandaq dora yaki dorilarni qobul qilimen?
Dorilar qachan bérilidu?
Dawalash qeyerde élip bérilidu?
Dawalash axirlashqiche qanchilik waqit kitidu?

Eksi tesirge ait suallar:

Mumkinchiligi bolghan eksi tesirler nimilerdin ibaret? Qandaq waqitlarda peyda bolidu?
Mende peyda bolghan rak tipigha nisbeten qaysi xildiki eksi tesirler yüz bérish éhtimalliqi yuquri?
Qandaq eksi tesirlerni doklat qilsam bolidu?
Eksi tesirdin eslimge kilelemdim?

Doxturingiz bilen paranglashqan waqittiki bir qanche halqiliq noxta:

Doxturingiz bilen paranglishishtin burun, amal bar bir qisim uchurlardin azraq bolsimu xewerdar bolghiningiz sizge chong yardemde bolidu.
Doxturingiz bilen paranglishishqa putushken bolsingiz, amal bar özingizning dos buradiringiz yaki aile ezaliringiz bilen birlikte hem söhbette bolung. Chünki bezi söhbet mezmunlirini siz pütünley este tutuwilishingiz yaki chüshünüp kitishingiz mumkin bolmasliqi mumkin. Shundaq chaghda ular sizge yardemchi bolalaydu hem shundaqla dawalash-dawalinishqa bolghan ishenchingizni ashurushta yar yölek bolidu.
Doxturlardin shu xildiki rak késellikini dawalashqa ait bolghan uchur matiryallarni teminleshke bolush bolmaslighini sorang.
Derhal chüshenche hasil qilalmighan mezmunlardin xatire qalduruwiling. Kéyinki bir qanche qétimliq söwbet jeryanida sizning chüshenche hasil qiliwilishingizgha yardemde bolidu.
Doxturlardin söhbet mezmunlirini un alghugha éliwéshqa bolush bolmaslighini sorang. ün alghu arqiliq siz chüshenche hasil qilalmighan mesililerni qaytidin toluqlap retlep, bir qanche qétimliq söhbet arqiliq teximu ilgirligen halda chüshenchige ige bolushingizgha yardemde bolidu.


  Rak késellikini xéméyelik dorilar bilen dawalash we siz
Date: 2007-05-03 (Thu)
Kitabimizning bu babida rak késellikini xéméyelik dorilar arqiliq dawalash toghrida sawat we bilimler töwendiki tertip boyunche tonushturulidu:

Munderje
Kirish söz
Xéméyelik dawalash toghrusida sawat we bilimler

Xéméyelik dawalash digen nime?
Xéméyelik dawalashning qandaq roli bar?
Xéméyelik dawalashning mumkinchiligi nime?
Xéméyelik dawalash bilen bashqa dawalashlarni birge ishlitilishke bolamdu?
Qandaq dorilar ishlitilidu?
Qandaq kélinikilik sinaqlar bar?
Doxturlargha sual

Xéméyelik dawalashtin nimilerni kütimen?

Qeyerde dawalinimen?
Qanchilik waqit we qanche uzun dawalinimen?
Xéméyelik dawalash qandaq usulda élip bérilidu?
Dawalash jeryanida qandaq tuyghuda bolumen?
Xéméyelik dawalash jeryanida bashqa dorilarni ishlitishke bolamdu?
Xéméyelik dawalashning ünüm bériwatqanlighini qandaq bilimen?
Dawalashning eksi tesiri toghrusida suallar

Eksi tesirni dawalash

Nime üchün eksi tesir peyda bolidu?
Eksi tesir qanchilik dawamlishidu?
Maghdursizliq
Köngül élishish we qusush
Aghrish
Chach chüshüsh
Qan kemlik
Merkizi nérwa séstimida körulidighan mesililer
Yallughlinish
Yallugh alametliri
Qan qétishishqa ait mesililer
Qan pilastinkiliri kémiyishning qandaq aldini alighili bolidu?
Éghiz boshluqi, gal we kanaygha ait mesililer
Ichi sürüsh
Qewziyet
Nérwa we muskulgha bolghan tesirler
Tirige bolghan tesirler
Radiaktipliq alametlerning qaytilinishi
Börek we dowsun'gha bolghan tesirler
Zukamsiman alametler
Suluq ishshiq
Jinsi organlargha bolghan tesirler
Jinsi paaliyetlerdiki his-tuyghular

Xéméyelik dawalash jeryanidiki ozuqluq

Nime uchun tamaq yigusi kelmeydu?
Ispirit terkiwi bolghan ichimlik istimal qilsam bolamdu?
Vitamin yaki bashqa minéralni ozuqluqlarni ishlitishke bolamdu?

Sizge kireklik bolghan yölenche

Qandaq yölenchige irisheleymen?
Qandaq qilip kündilik turmushumni köngülluk ötküzumen?

Yandashma (qoshumche) dawalash

Biologiyelik arqa körunush
Bes munazirlerge qatnishish
Teselli bérishke mahir bolush
Uwulap dawalash
Beden chénéqturush
Retimliq nepes élish
Yoga

Dawalashqa kétidighan chiqim

Dawalash képillikke ait suallarqa qandaq jawap bérimen?
Klinikilik sinaqlargha ait chiqimlar qandaq bolidu?
Dawalash képillikike imkan qeder érishish
Xulase


  Bu baptin Xulase
Date: 2007-04-21 (Sat)
Kitapchimizning ushbu babida rak késellikini radiaktipliq nur arqiliq dawalash toghrisida sawatlar, biliwilishqa tigishlik muhim noxtilar, chüshenchiler we yéngi uchurlar addi qilip tonushturuldi. Egerde biz bergen yuqurdiki uchurlar sizning pütün dawalinish jeryaningizgha azraq bolsimu yardemde bolghan bolsa, bu bizning eng chong xushallighimiz we shan shöhritimizdur. Egerde rak késellikini dawalash toghrisidiki yéngiliqlargha we shundaqla etrapingizdiki bimarlargha bolghan yüksek mes'uliyetchanliq tuyghida boliwatqan bolsingiz, yéqin etrapingizdiki doxtur, séstira we bashqa saqliqni saqlash xadimliridin teximu köp uchur menbeyi bilen teminlinishingiz we izdinishingiz, siz we bizning ortaq nishangha yétishimizdiki muhim mes'uliyet we mejburiyetni ada qilghanlighimizdur.


  Qandaq ehwallarda doxturgha körunishim kirek?
Date: 2007-04-21 (Sat)
Rak dawalash axirlashqandin kéyin, belkim kündilik diqqet we köngül bölidighan muhim ishlarning biri; bediningizdiki özgürüshler we rohi keypiyatdiki özgürüshlerge sezgur bolush bolishi mumkin. Doxturlarmu sizdiki her qandaq gheyri alametlerni bilishke muhtaj.

Töwendikidek ehwallar bolsa doxturgha doklat qiling:

1. Aghriq zadila toxtimasliq, bolupmu melum orungha merkezleshken aghriq.

2. Yéngidin peyda bolghan yaki gheyri ishshish ehwali körulse.

3. Köngül élishish, qusush, ichi surush yaki ishtey tutulush.

4. Sürkülüsh yaki zexmilnishtin asan qanash, qan asan qatmasliq.

5. özingiz gheyri tuyghuda bolghan yaki his qilghan her qandaq alametler.


  Radiaktipliq nur bilen dawalashtin kéyin özumni qandaq muwapizet qilishim kirek?
Date: 2007-04-21 (Sat)
Radiaktipliq nur bilen dawalanghan bimarlar, meyli dawalash jeryanida bolsun yaki kéyin bolsun, bir mezgil alahide muwapizet qilinishi zörur. Mesilen, dawalash axirlashqandin kéyinmu tiride bolidighan bezi özgürüshler bir qanche hepte dawam qilishi mumkin. Tirige bolghan muwapizet xaraktirliq dawalash, tire yüzidiki qizirish we qichishish alamiti axirlashqiche dawamlashturulishi kirek. Köpup qalghan tire postini hergiz soyiwetmeng. Doxturning ruxsitisiz qalaymiqan dora melhimi yaki bashqilarni ishlitishtin hezer eyleng.

Uningdin bashqa dawalashtin kéyinki dem élishmu intahin muhim. Normalni uxlash we normalni paaliyetni tertiplik orunlashturushqimu alahide pilan tüzüsh we pilan ichide élip bérishqa mahir bolush kirek. Jemhiyetning illiqlighidin keng behur élish, doxtur, séstira, aile, uruq tuqqan, doslarning semimi yardimide jemiyetning bir ezasi supitide mewjutlighingizgha ishenche we umutwar yashashtek rohi dunyaringizni bay qilishqa zor tirishchanliq qiling.


  Aghrishqa ait mesililer nimilerdin ibaret?
Date: 2007-04-21 (Sat)
Radiaktipliq nur bilen dawalashta aghrish ehwali bolmaydu. Biraq bezi eksi tesirler biaramliq peyda qilishimu mumkin. Aghrish bolsimu intahin yénik bolup aghriq toxtutush dorisi arqiliq kontrol qilghili bolidu. Shunimu este tutush kirekki aghriwatqan orungha issiq yaki ilman bolghan nersilerni ishlitishtin hezer eyleng. Egerde aghriq küchüyup ketse derhal doxturlarning bir terep qilishini telep qiling.

Aghriqqa bolghan inkas her bir bimarda perqliq bolishi mumkin. Doxturlargha aghriq derjisini toghra mölcherlesh we bir terep qilishqa qolayliq bolushi üchün 0 din 10 ghiche yaki 0 din 5 giche bolghan san arqiliq aghriq derjisini ipadileshni ishlitip körung.


  Rakni Üzlüksiz Dawalash
Date: 2007-04-21 (Sat)
Üzlüksiz dawalashning menisi nime? Qandaq chüshünish kirek?

Üzlüksiz Dawalash: Radiaktipliq nur bilen dawalash kursi axirlashqandin kéyinmu, doxturlar sizning dawalashtin kéyinki ehwalingizni patpat igellep turushi, dawalashning netijisini küzütüp turushtin ibaret muhim basquchlarning biri. Izchil dawalash yaki küzütüsh dep chüshenche bérilidu. Qerellik küzütüp tekshürüsh arqiliq, dawalashtin kéyinki eksi tesirlerning qandaq boluwatqanliqi we yaki rakning qaytilinish éhtimalidin herqandaq aldin bisharetlerni baldur bayqash pursitige ige qilduridu. Bu jeryanda doxturlar zörur bolghan labaratorliq tekshürüsh we réntigénliq tekshürüshlerge yollaydu. Tekshürüsh netijisige asasen mutixessisler sizge qerellik halda tekshürtup turush, izchil dawamlashturushning ehmiyiti, doxturlar bilen her waqit alaqe qilishni tewsiye qilidu.
Izchil dawalash yene rakni téximu ilgirligen halda dawalash, saghlamliq herkiti bilen dawalash we söhbet-meslihet bérishlarnimu öz ichige alidu. Ortaq halda ünümluk dawalash usulliri, dawalashtiki yéngiliqlar, ilgirleshler ustide pikir almashturush radiaktipliq nur bilen dawalinish jeryaningizdiki yene bir muhim halqilarning biridur.

Kimler bu xildiki dawalash bilen teminleydu?

Köp sandiki bimarlar radiaktipliq dawalash mutixessislirige qerellik halda körunidu. Beziler bolsa tashqi késellikler doxturi we yaki ösme késellikler mutixessisige körunushni telep qilishimu mumkin. Izchil halda qerellik halda küzütüp dawalash bolsa, rakning turi, belgilengen dawalash usulidin bashqa dawalashning zöruriyiti bar yoqliqi bilenmu munasiwetlik bolidu.

Bashqa dawalashning zöruriyiti diginimiz nimilerni közde tutidu?

Rak késellik turining oxshash bolmasliqi we her bir bimarda perqlerning mewjut bolghinidek, izchil dawalashmu perqliq bolidu. Doxturlar sizning emili ehwalingizgha asasen küzütüsh waxti we sizdiki emili éhtiyaj, sharaitgha qarap belgilishi mumkin. Yene bir tereptin belgilen'gen dawalashqila qanaetlinish hasil qilip qalmay, amalning bériche yéngiliqlarghimu xiris qilip béqish, sizge téximu yaxshi dawalash pursiti ata qilishimu mumkin.

Radiaktipliq nur bilen dawalash axirlashqandin kéyin töwendiki bir qanche noxtilarni doxturghizdin sorap biliwilishingizni tewsiye qilimiz:

1. Qanche waqittin kéyin tekshürtüshke kelsem bolidu?

2. Her qétimda X-nur, CT teswir, qan tekshürüsh we bashqilarni tekshürtüshim kirekmu? Konkirit chüshenche bersingiz?

3. Xémiyelik dorilar bilen dawalash, opératsiye arqiliq dawalash we bashqilarningmu zöruriyiti barmu?

4. Qandaq we qachan raktin saqayghanlighim toghrisida xewerge ige bolimen?

5. Rakning qaytilnish éhtimalliqi barmu? Qandaq bolidu?

6. Normalni paaliyitimge qachan qaytalaymen? Xizmet qilalamdim? Jinsi paaliyetler bilen shughullinalamdim? Saghlamliq herkiti bilen chéniqish qilsam bolamdu?

7. özumni bashqilardin tartip yurushning zöruriyiti barmu? Quyash nurigha biwaste qaqlinish, yuqumlinish éhtimali bar kishilerdin yiraq turush qatarliqlar toghrisida konkiritni sawat bersingiz?

8. Alahide ozuqlinishim kirekmu?

9. Beden chéniqturushqa qatnashsam bolamdu? Qandaq derjide bolsa bolidu?

10. Hösun tüzesh opératsiye qildursam bolamdu? Qachan muwapiq bolidu?



  Radiaktipliq nur bilen dawalashtin peyda bolidighan eksi tesirler konkiritni qandaq bolidu?
Date: 2007-04-14 (Sat)
1.Bash we boyun qismida

Bash we boyun qismi radiaktipliq nur bilen dawalanghan bezi bimarlarda, dawalanghan orunning qizirip qélish, qichishish, éghiz yarisi, éghiz qurush we shölgey bezliri yigilesh, yütush qéyinlishish, tem-sizimchanliqi özgürüsh, yaki qusush qatarliq alametler körulidu. Uningdin bashqa bezilerde bolsa oxshash bolmighan derjide ishtey tutulush, ozuqluq kemliktin maghdursizlinish we qulaq ghonguldash qatarliq alametlermu körulidu. Tire yüzining köpup ishshighanliqigha diqqet qilishingiz mumkin. Uningdin bashqa, éghizingizni achqanda ingek we munasiwetlik boghumlarning erkinsiz boliwatqanliqi diqqitingizni tartishi mumkin. Her qandaq alametler körulse doxturngizgha doklat qilish bilen bir waqitta qandaq bir terep qilish ustide oylunish we amal chare qilish kirek.
Dawalinish jeryanida éghiz boshlughi, chish, kanay we yutqunchaqning eng yaxshi derjide muwapizet qilinishigha kapaletlik qilish kirek.

Töwende éghiz boshlughidiki mesililerni bir terep qilishta bir qanche uchurlarni paydilinishingiz üchün sunimiz.

1. Achchiq-chüchük yimeklik, qurutqan yimeklik, temliguch qatarliqlardin saqlining.

2. Ishqarliq yimeklik yaki ichimlik éghiz we galni ghidiqlaydighanliqini ésingizdin chiqarmang.

3. Tamaka chékish, haraq ichishtin qattiq hezer eyleng.

4. Qent miqtari yuquri bolghan yimekliklerdin neziringizni yiraq tutung. chünki qent chishingizning burun kardin chiqichida katalizatorluq roli bar.

5. Chish we éghiz tazlighini her waqit ésingizdin chiqarmang. Amal bar chish mutixessislirining körsetmisi, tewsiyesige qulaq séling.

6. Ishletmekchi bolghan chish we éghiz tazlighuchlarning terkiwide ispiritliq terkiplerning arliship qélishidin saqlining.

Éghiz boshluq késelliklirini dawalash
Bash we boyun qismi radiaktipliq nur bilen dawalanghanda, éghiz boshlughi bolupmu chishning kawakche bolup özgürüsh hadisisini ilgiri suridu. Radiaktipliq nur bilen dawalashtin burun, éghiz boshlughidiki késelliklerni dawalash we aldini élish, sizning dawalinish bashquchingizdiki muhim halqilardin biri hisaplinidu. Dawalinish bashlinishtin burun choqum chish doxturlirigha körunush tewsiye qilinidu. Ular sizge yaxshi meslihet we dawalash pilani bilen teminleydu.

Töwendikilerni qoshumche paydilinishingiz uchun sunimiz.

1. Yumshaq chish chotkisi bilen bir kunde kem digende 4 qétim chish we éghiz tazlighini dawamlashturush.

2. Ghidiqlash kuchi yoq yaki töwen bolghan chish pastisini tallap ishlitish.

3. Saldurghan chish bolsa her daim pakiz dézinfiksiye qilish.

4. Tuz suyi we yimeklik uchun ishlitidighan soda suyuqlighini kichik qoshuqta 1/2 nisbette chong bir istakan ilman sugha tengshep éghiz chayqash.

5. Sharait yar berse chish doxturlirining alahide uskunlirining yardimide chish we éghizni tazlitish.

Éghéz yaki galda peyda bolidighan mesililerning waqit saiti

Éghézda yaki galda yara peyda bolush, radiaktipliq nur bilen dawalash bashlinip ikkinji yaki uchinji heptige barghanda tedriji roshenlishidu. Bir ay ichide yaki dawalash axirlashqanda bu ehwal tedriji tugeydu. Gal qurup ishship intahin biaramliq his peyda bolidu. Doxturngiz yaki éghiz-chish késellikler doxturliri sizge radiaktipliq nur bilen dawalash jeryanidiki biaramliqqa nisbeten qandaq usulda, yaki qaysi xildiki dawalash charillirini ishlitish toghruluq toghra bolghan meslihet we yaki dawalash élip baridu.

Radiaktipliq nur bilen dawalash jeryanida, shölgey bezlirining ajritip chiqish iqtidari tesirge uchrash netijiside shölgey suyuqluqliri kemlesh peyda bolup éghizning qurush ehwali téximu roshen bolidu. Dawalash axirliship bir mezgilgiche bu xildiki alamet dawamliship sizge biaramliq yetkuzishi mumkin. Bir mezgilgiche daimliq éghiz chayqash suyuqluq dorillirining yardimidin ayriyalmaslighingiz mumkin.

Raye sinash netijisidin qarighanda köpunche bimarlar soghaq su bilen éghiz chayqashning intahin ünümlik ikenligini körsetken. Uningdin bashqa qentsiz séghiz chaynashmu melum ünüm beridighanliqi ispatlanghan. Tamaka chékish, ispirit terkipliq ichimliklerdin xali bolush telep qilinidu. Chunki bu xildiki nersiler éghiz boshluq toqulmilarni ghidiqlap éghiz qurush alametlirini teximu éghirlashturiwitidu.

Yimeklikni tallash usuli

Dawalinish jeryanida sizning ozuqluqlarni qobul qilishingiz eng mushkul jeryanlarning biri bolishi mumkin. Chunki dawalash peyda qilghan éghiz boshluqtiki ishshiq we aghriq sizni eng biaram qilidu. xuddi kaniyigha bir nerse turiwalghandek his tuyghuda bolishingiz turghanla gep. Uningdin bashqa éghizda peyda bolghan yara, qurghaqliq sizning yimeklik yutushingizni téximu qéyinlashtiridu.

Töwende bir qanche yimeklik tallash we yimeklik istimal qilghanda diqqet qilishqa tigishlik dep qarighan noxtilarni paydilinishingizlargha sunimiz.

1.Tallimaqchi bolghan yimekligingiz ishtey tartqudek mizilik we yiyishke asan bolush.

2.Yimekliklerning ser xil bolushigha ehmiyet bérish bilen birge miwe –chiwilerning muwapiq salmaqni igellishi, amal bolsa miwe izilip sherbetlengen bolghini istimal qilinishi asangha toxtaydu.

3.Yimeklik temliguch heddidin artuq bolmasliqi ,amal bar tebii temi bilen bolghini tuzuk. Chünki temliguchler artuqche ghidiqlash peyda qilip, aramsizliq peyda qilidu.

4.Asan yütüsh we hezim qilinish üchün, qiyma qilinghan göshni azraqtin köp istimal qilish.

5.Yimekliklerni xuddi bowaqlargha bergendek ushshaq parchilap istimal qilish.

6.Ishshiq, yaki aghrish sewebidin peqetla yimekliktin hozur alalmisingiz, doxturdin derhal ünüm bireligudek dora yaki bashqa amalning bar yoqlughini tartinmay sorash, yimekliklerni asta sewrichanliq bilen yütüsh istigini yétildürüsh.

7.Peqet amal bolmighanda doxturlar sizge bedinighizge kireklik bolghan ozuqluq retsipi arqiliq qoshumchilarni bérishi, kündilik kireklik bolghan kaloriyege kapaletlik qilishi, mushu jehettiki meslihet we yardemge érishishingiz kirek.

8.Egerde daim istimal qilip kiliwatqan aile taamliri sizge hozur bérelmise, yimeklik ustilliri yaki bashqilarning teyyarlighan özgüche usulliri arqiliq teyyarlanghan yimekliklerdin hozurlinishqa tiriship körush.

Kökrek qismida körulidighan ekis tesirler

Kökrek qismi radiaktipliq nur bilen dawalanghanda oxshash bolmighan özgürüshler peyda bolishi mumkin. Mesilen, yimeklik yütüsh qéyinlishish yaki yutqanda aghrish, hötülep qéqilip kétish yaki qizitish, belghem köpuyish, belghem renggide özgürüsh bolush, nepes qisilish qatarliqlar. Yuqurqidek alametler dawalinishtin bolidighan inkas bolup, alametning yénik-éghirliqigha qarap doxturlarning bir terep qilish yardimige érishish kirek.

Emchek rakini dawalighanda körulidighan ekis tesirler

Emchek raki (köksi raki depmu atilidu) ni radiaktipliq nur bilen dawalash qilghanda eng köp körulidighan ekis tesirler bolsa; hérip-charchash we tire yüzide özgürüsh peyda bolush. Uningdin bashqa eksi tesirlermu körulidu elwette. Qol bilek herkiti éghirlashqandek bolush, emchek tugmisi ishship asan yarilinish, tire keng kölemde qizirish yaki tire tashlash. Edette bu xildiki ekis tesirler dawalinish bashlinip 2-3 heptide roshenliship 4-6 heptilergiche asasen yaxshilinish basquchigha kiridu. Egerde emchek késip éliwitish opératsiyesidin kéyinki radiaktipliq nur bilen dawalinish bolghan bolsa bezi eksi tesirler, yeni tire yüzining qizirish, qurghaqlishish, qaridash ehwalliri uzungha sozulishi mumkin. Bezilerde tire yüzining sezgurligi éshish alametliri körulishi we yaki bezilerde sezgurlik töwenleshmu bolishi mumkin. Bezilerde dawalish axirlashqanda eslidikidin köksi yoghunap ketkendek yaki özgürüsh bolmighandek tuyghularda bolishimu mumkin.

Ashqazan we qorsaq qismida körulidighan eksi tesirler

Egerde radiaktipliq nur bilen dawalash ashqazan orunlashqan qorsaq böligi yaki bashqa qorsaq böligide bolghan bolsa, eng köp körulidighan ekis tesirler; meyde chingqilish, köngül éliship qusush yaki ichi surushtin ibaret bolidu. Doxturlar alametlerge qarap muwapiq dawalash élip baridu. Shuni este tutush kirekki doxturlarning deslepki tekshürüshidin ötmey turup qalaymiqan dora ishletmeng.

Köngul éliship qusushni bir terep qilish:

Radiaktipliq nur bilen dawalashtin kéyin hemme bimarlarda derhal mushu xildiki alametler oxshash derjide körulidu digili bolmaydu. Bezi bimarlar belkim dawalinishtin burun ach qoshaq halitide turghan bolsa, bu xildiki alametlerning intahin yénik bolidighanlighini his qilghan bolishi mumkin. Dimek dawalinishtin burun qosaqni bek toq qiliwalmasliq tewsiye qilinidu. Yaki bolmisa dawalinishtin 1-2 saet burun tamaqlinishni tamamlighan bolishi kirek. Egerde yuqurqidek usulda yaxshi ünüm hasil qilalmisingiz doxturdin köngül élishish, qusushning aldini élish dorilirini telep qilsingiz bolidu. Dorilarni dawalash bashlinishtin burun yaki doxturning körsetmisi boyunche ishlitishingizni tewsiye qilimiz.

Egerde her qétimliq dawalashtin burun yaki dawalash jeryanida ashqazan köpush, meyde chingqilish, achchiq su yénish qatarliq alametler körulse, alma sherwitini bir qanche otlam ichip sinap körung yaki bolmisa kitap oqush, xet yézish we bashqa usullar arqiliq özingizni erkin tutushqa tiriship körung.

Uningdin bashqa töwendiki tewsiyelerni paydilinishingizgha sunimiz.

1.özingizge eng muwapiq kilidighan tamaqlinish retsipini tuzup chiqing. Doxturngiz yaki özuqlinish mutixessislirining yardimige érishish.

2.Tamaqlanghanda azraqtin yiyishke adetlinish.

3.Qerellik tamaqlinishqa kapaletlik qilish bilen bir waqitta asta yiyishke adetlinish.

4.Saqlinip qalghan yimeklik yaki may maddisi yuquri yimekliklerdin saqlinish.

5.Tamaq arilighida soghuqraq ichimlikni ichish.

6.Tamaq ilman yaki öy témpuraturgha yéqin bolishi kirek.

Ichi sürüshni bir terep qilish:

Radiaktipliq nur bilen dawalinip 3-4 heptidin kéyin ichi sürüsh bashlinidu. Dawalinish bashlinishtin burun töwen talaliq yimekliklerni istimal qilish arqiliq ichi sürüshning aldini élish mumkinchiligi bar. Doxturlardin ichi sürüshning aldini élish dorillirini ishlitishning zöruriyiti bar yoqlighini sorash arqiliq körsetme boyunche ishlitish tewsiye qilinidu.

Uningdin bashqa töwendikilerning yimekligingizni tengsheshte paydisi bolishi mimkin.

1.Ichi surush bashlan’ghan bolsa yimekligingizni derhal yumshaq yimeklik hetta süyuq yimeklikke özgertish.

2.Doxtur we séstiralardin ishlitishke muwapiq bolghan yimeklikler ustide meslihetini élish. Amal bar sus demlengen chay yaki dagh chay tewsiye qilinidu.

3.Heddidin yuquri talaliq yimekliklerdin amal bar saqlinish. Yimeklik terkiwide kofféy yaki kafféyyin terkiplerning ariliship qélishidin qet'i saqlinish.

4.Hezim qilishqa asanliq tughdurush bilen birge azraqtin köp qétim tamaqlinish.

5.Sut we sutluk yimeklikler hezim qilish séstémini ghidiqlash éhtimali bolghachqa amal bar saqlinish tewsiye qilinidu.

6.Töwen mayliq we talaliq yimeklik bilen ozuqlinishingizni kem digende radiaktipliq nur bilen dawalash axirliship 2 heptigiche dawamlashturush tewsiye qilinidu. Yeni aq gurüj, banan, alma, kömme changhur (yangyo), töwen yayliq qaturma süzme (cheese) qatarliqlar.

7.Elwette yimeklik terkiwide fosfat miqtari yuquri bolush (banan, yangyo) muhim bolghan miniralnilargha kapaletlik qilish kirek.

Pütün dawalinish jeryanida yimeklik qurulmisini pilanlash, tengshesh intahin muhim halqilarning biridur. Bolupmu ashqazan qosaq boshlughida we yaki uningdin bashqa orunlarda élip bériliwatqan dawalashning tosalghusiz dawamlinishida, közligen dawalash ünümige yétishning halqisi dep qarashni her daim este tutush kirek.

Das boshlughida:

Das boshlughidiki ezalarda peyda bolghan raklarni radiaktipliq nur bilen dawalash qilghanda, elwette yuqurda éytip ötkendek hezim yollirida bolidigha eksi tesirlerdin sirit, alahide nezerge élishqa tégishliki dowsunning ghidiqlinishqa uchrishidur. Buningdin kilip chiqidighan netije, kichik teret qétim sanining köpuyishi, tutalmasliq hette teret yolining aghrishidin ibaret. Dawalinish jeryanida dagh su yaki sus demlen'gen chayni köp ichish, kafféyyin we karbonatliq ichimliklerdin saqlinish intahin muhim. Uningdin bashqa doxturlarning dora arqiliq bérilidighan yardimige érishish.

Radiaktipliq nur bilen dawalashning jinsi turmush we köpuyush éqtidarigha bolidighan eksi tesiri, radiaktipliq nurgha daghlinidighan eza we bérilidighan orun bilen zich munasiwetlik bolidu. Köp körulidighan eksi tesirler dawalash axirlashqandin kéyin uzun dawamlashmaydu. Beziliri bolsa uzungha sozulishi yaki axiretlik bolishimu mumkin. Konkiritni eksi tesirlerning qandaq bolidighanlighini dawalash bashlinishtin burun doxturdin sorap biliwilish we iddiye jehettin aldin teyyarliq körush kirek.

Bérilgen radiaktipliq nur miqdarigha asasen, bezi ayallarda heyizning toxtushi we yaki bezi alametler yeni waginalning qizirip éychishish, qanash, qurghaqlish ehwalliri körulidu. Meyli qandaq alametlerning körulishidin qet'i nezer doxturngiz yaki séstiragha doklat qilishingiz kirek we hem shundaqla dawalash charisi toghrisidiki teklip, meslihetige qulaq sélishingiz tewsiye qilinidu.

Nesil qaldurushqa bolghan eksi tesirler:

Pen tetqiqatchilar, radiaktipliq nurning nesil qaldurush éqtidarigha qandaq eksi tesirlerde bolidighanliqi ustide izchil turde izdenmekte. Egerde siz yéqin mezgilde hamildar bolghan bolsingiz yaki hamildarliqni oylashqan bolsingiz eng yaxshisi, hamildarliqni toxtutush, kontrol qilish charisini qilghiningiz tüzük. Bolupmu hamile 3 ay ichide radiaktipliq nurning tesirige uchrisa, hamile zexmige uchrap normal torelme halitide bolalmaydu. Doxturlar bilen meslihette bolush intahin muhim. Elwette normal hamilining dunyagha köz échishi pütün ailining hem shundaqla jemiyetning eng chong xushallighidur.

Eger erlerde radiaktipliq nur bilen dawalinish uruqdan we shundaqla yéqin etraptiki orunlarda boluwatqan bolsa, muqerrer halda uruqdan ishlep chiqiriwatqan spérim we uning éqtidarigha tesiri bolidu. Elwette siz dawalishqa buyrulghan ikensiz, pütün dawalinish jeryanida doxturlarning meslihetige qulaq sélishingiz, erlik hujudingizdiki muhim nersining zehmilinishidin saqlinishingiz zörur. Egerde bala yuzi körmigen bolsingiz, doxturlarning körsetken yaki teminligen uchurigha asasen dawalinishtin burun spérim bankisigha spérimni saqlatquzup qoyushni oylishishmu aqilanilik.

Jinsi turmush yaki paaliyetlerge bolghan eksi tesirler:

Meyli erler bolsun yaki ayallar bolsun radiaktipliq nur bilen dawalinish jeryanida jinsi turmushtiki heweslerde alahide diqqet qilishqa tigishlik. Her ikki terepte jinsi hewesning we uningdin alidighan hozurning töwenlishi muqerrer. Bu belkim rak késelligidin kelgen rohi bésim yaki radiaktipliq nurning tesiridin bolishi mumkin. Lékin dawalash axirlashqandin kéyin bu xildiki halet eslige kilishige ishenche bilen qarashmu intahin muhim.

Dawalinish jeryanida bezi ayallarda dawalash axirlashqandin kéyinmu bir mezgil jinsi paaliyette alahide sezgur bolush, aghrish, waginal yigileshtin bolidighan gheyri tuyghu we biaramliq bir mezgil dawam qilishi mumkin. Doxturlarning mesliheti we körsetmisi boyunche dawalash charillirini qilish we bashqa uchurlarning yardimige érishishini tewsiye qilimiz.


  Radiaktipliq nur bilen dawalashtin bolidighan eksi tesirni dawalash
Date: 2007-04-07 (Sat)
Her qandaq kishide eksi tesir oxshash bolamdu?

Radiaktipliq nur bilen dawalashtin bolidighan eksi tesir bimarlar bilen bimarlar ottursida perqliq bolidu. Belkim sizde hichqandaq eksi tesir alamiti yaki intahin yenggil bolghan alametler bolishi mumkin. Beziler, belkim intahin éghir bolghan eksi tesir alametlirini béshidin ötkuzishi mumkin. Radiaktipliq nur bilen dawalashtin bolidighan eksi tesirler, shu xil radiaktipliq nurning miqtari, bediningizning adettiki saghlamliq ehwali qatarliqlar bilen munasiwetlik bolidu. Bolupmu sizning adettiki saghlamliq ehwalingiz eksi tesirge inkas qayturushtiki muhim amillarning biri dep qarilidu. Dawalash bashlinishtin burun doxturngiz belkim dawalashtin bolidighan eksi tesirler toghrisida, eksi tesirning qandaq bolidighanliqi, qanchilik waqit dawamlishidighanliqi we uninggha nisbeten qandaq taqabil turush kireklikini, qandaq amal charilarni qilish qatarliqlar toghrisida siz bilen konkiritni pikir almashturishi mumkin.

Eksi tesir jiddi kélidighan yaki asta kélidighan eksi tesirler dep ikkige bölinidu. Jiddi kélidighan eksi tesir yeni baldur bolghan eksi tesir depmu atilidu. Bu xildiki eksi tesir dawalash bashlinip uzun ötmeyla eksi tesir alametliri körulup, bir qanche heptilergiche yaki dawalash axirlashqiche bille yandiship kilidu. Asta kélidighan eksi tesir, kéchikip kelgen eksi tesir depmu atilidu. Bu xildiki eksi tesirler bir qanche ay yaki bir qanche yillarghiche dawamlishidu. Bezide mengülük eksi tesir bolup qélishimu mumkin.

Eng köp körulidighan baldur kelgen eksi tesir bolsa, maghdursizliq we tiride bolidighan özgürüshdur. Bundaq eksi tesirler radiaktipliq nur bilen dawalanghuchida ortaq bolidighan eksi tesir hisaplinidu. Bashqa eksi tesir bolsa dawalanghan orungha qarap alahide periqlinidu. Mesilen, waqitliq yaki bezide mengülük eksi tesir bolup qarilidighan chach qüshüshdin ibaret eksi tesir bolsa bash qismining radiaktip nur bilen dawalanghanliqning netijisi dep qarilidu. Ishtey tutulush bolsa éghiz, ashqazan yaki ücheylerning eksi tesirge uchrighanliqining netijisidur.

Köpünche hallarda dawalashtin bolidighan eksi tesirler, dawalashning aghirlishigha egiship melum bir waqitta tesir küchini yoqutidu. Egerde dawalinish jeryanida eksi tesir heddidin éghir bolsa doxturlar dora ishlitish yaki dawalash pilani, dawalash usulini özgertish arqiliq aldini élish, dawalash charilirini qilidu.

Dawalinish jeryaningizda herqandaq his qilghan eksi tesirlerni choqum doxtur yaki séstiragha doklat qilishni unutmang. Ular sizge herqandaq ehwaldimu sizde yüz bériwatqan özgürüshlerni bir terep qilishinizgha derhal yardem qolini sunidu. yaki bolmisa kitabimizda bayan qiliniwatqan uchurlar sizge körsetme bolalisa bu bizning burchimizni ada qilghanliqimizdur.

Eksi tesir sewebidin normalni paaliyitim cheklinemdu?

Undaq bolishi natahin. Eksi tesirning sizde qandaq bolishi, uning éghirliq derijisi bilen munasiwetlik bolidu. Radiaktipliq nur bilen dawalinish qiliniwatqan köpünche bimarlar adette normalni xizmet meshghulati, özining yimek ichmeklirini teyyarlash, köngüllük paaliyetlirini dawamlashturalaydu. Elwette bezilerde bolsa toluq yaxshi dem élish telep qilinidu. Heddidin artuq charchashlargha bimenilik bilen özini zorlashning hajiti yoq. Imkan yar bergen ehwallarda hayatliqning her qaysi qismetliridin lezzetlinish pursitige érishish kirek.

Doxturngiz qandaq mezgilde paaliyitingizni bir mezgil chekleshning lazimlighini tewsiye qilishi mumkin. Elwette bu qarashlirimiz asasliqi jinsi paaliyetlerni nezerde tutqan bolup, jismani we rohi quwwitingiz dawalashning melum bir basquchida intahin ajizlashqan bolidu. Bundaq halitingizni özingizmu his qilisiz, elwette. Lékin bu xildiki tuyghu bir mezgillik bolidu.

Nime üchün maghdursizliq bolidu?

Maghdursizliq, heddidin artuq hérip charchash tuyghusi bolsa köpünche rak bimarlirida körülidighan alamet hisaplinidu. Sewebi pütünley éniq bolmisimu, köpünche shu xildiki késellikning özidin yaki dawalash jeryanida, uningdin bashqa dawalashning netijisidin bolidighan qan danchillirining tedriji kémiyishi, uyqusizliq, aghrish we ishteyning tutulishi qatarliqlar bilen munasiwetlik dep qarilidu.

Köpünche bimarlarda maghdursizliq alamiti dawalash bashlinip bir qanche heptilerde roshen körülidu. Bu del dawalinishqa nisbeten bediningizning artuqche énérgiye serip qilishi, normal hüjeyrilerning eksi tesirlerning hujumigha uchrighanliqi, késellik sewebidin sizdiki rohi bésimning chongqurlishishi qatarliq birleshme halet bilen baghlinishliq. Lékin bu halet dawalashning aghirlishigha egiship tügeydu. Bu jeryanda sizning birdin bir qilalaydighan ishingiz yaxshi dem élish bilen bir waqitta bedenning ozuqliqini kücheytishdur. Saghlam waxtingizdikidek haletni baldurraq eslige kelturushdin ibaret rohi jushqunluq bilen kéchilik uyquning sapasigha toluq kapaletlik qilish, pilanliq halda dem élish yaki dem alghingiz kelgende derhal dem élishingiz zörur.

Bezi ehwallarda yénik bolghan herket yeni asta méngip bérish herkiti, maghdursizliqingizgha artuqche bésim bolmastin, belki yéniklitish tereplirimu bar bolishi mumkin. Doxturlar bilen söhbette bolup qandaq herket qilish, qanchilik waqit, qandaq usulda élip bérish kireklikini ortaqlishishmu aqilane tallashning biridur.

Tiride körilidighan mesililerni qandaq dawalaydu?

Siz belkim dawalanghan orundiki tirining qiziriwalghanliqini yaki sezgürligining ashqanliqigha diqqet qilghan bolishingiz mumkin. Xuddi quyashqa qaqlinip köygen halattikidek körunidu. Dawalash bashlinip bir qanche heptidin kéyin tire qurghaqliship tire posti köpüp chiqip tire tashlaydu. Sizde qichishish yaki biaramliq tuyghusi sizilidu. Bezi orunlardiki tire yüzining sezgürligi alahide éship kétip “gheyri riaksiye” dep atilidighan haletke ötidu. Tire yüzi qattiq aghrish yaki yara peyda bolidu. Bu mezgil doxturlarning alahide diqqitini qozghash telep qilinidu. Doxturlar bu xil haletning tereqqiyatini kontrol qilishi, yalluqlinishqa qarap tereqqi qilishning aldini élishi intahin muhim noxta hisaplinidu.

Töwendiki tewsiyelerni oqurmenlerge sunimiz, belkim yardimi bolup qalar:

1. Dawaliniwatqan tire yüzini qashlashtin saqlining.
2. Yuyush toghra kelse, ilman su we möditil sopun ishlitish, özligidin qurush.
3. Dawaliniwatqan orunning hawa ötüship turishigha kapaletlik qilish.
4. Dawalash ornida peyda bolghan chaqa, zide we wakazalarni tatilap ornidin qozghutushtin saqlining.
5. Tire yüzige issiq, soghaq nersilerni xalighanche qoyushtin saqlining.
6. Doxturlarning ruxsitisiz tire yüzige upa, melhem, suyuqluq, may qatarliqlarni ishletmeng. Eger ishlitish toghra kelse doxturning mesliheti yaki körsetmisi bilen bolishi kirek.
7. Bolupmu dawalash élip bérilip ikki saet ichide tirige herqandaq suyuqluqlarni ishlitishtin qet'i hezer eyleng.
8. Dawaliniwatqan mezgilde quyash nurigha biwaste artuqche qaxlanmang, qizil infira nurdin saqlinish charilliri qilish zörur.

Tirede körulidighan riaksiyelik özgürüsh, radiaktipliq nur bilen dawalash aghirlashqandin kéyin bir qanche hepte ichide eslige kilishke bashlaydu. Bezilerde dawalanghan orundiki tire yüzi renggi qaridap qélish, artuqche sezgürlük halet bir mezgil dawamlishi mumkin.

Chachning chüshüshdin bolidighan endishilerdin qandaq xali bolimen?

Radiaktipliq nur bilen dawalinish sewebidin chach chüshüsh, yeni taqir bash bolup qélish ehwali körulidu. Bundaq bolushtin ensireshning hajiti yoq. Bu hadise peqet dawalinish jeryanida körulup dawalash axirlashqandin kéyin, chachning qayta ösup chiqidighanliqi emiliyette ispatlanghan. Bundaq diginimiz dawalash axirliship derhalla chach chiqidu digenlik emes, chachning qanchilik waqitta, qandaq halette ösup chiqishi yenila radiaktipliq nurning turi we miqtari bilen munasiwetlik bolidu. Bashqa dawalashlar sewebidinmu yeni xémiyelik dawalashdinmu chach chüshüsh ehwali bolup oxshashla qaytidin ösup chiqishida guman yoq. Mushu mezgilde bash kiyimi qatarliqlarni kiyish arqiliq küchlük quyash nuridin saqlinish charisini qilish tewsiye qilinidu.

Qanda bolidighan eksi tesirlerni qandaq bir terep qilish kirek?

Radiaktipliq nur bilen dawalash aq qan danchilliri we qan pilastinkining töwenlishini kelturup chiqiridu. Bu xildiki qan hüjeyriler normal ehwalda bedenning yallughlinishqa qarshi turush, qan asan chiqishning aldini élish rolini oynaydu. Egerde dawalanghan orun keng dairni öz ichige alghan bolsa söngek ilikining aktipliqigha tesir peyda qilip (tormuzlap) qizil qan hüjeyrining heddidin kémiyishini kelturup chiqiridu. Doxturlar dawalinish jeryanida her daim qan tekshürüsh élip bérish arqiliq, dawalashning pilanliq bolishigha kapaletlik qilish qatarliq amal charilarni qilidu.

Radiaktip nur bilen dawalash jeryanidiki ozuqluq qandaq kapaletlendurulidu?

Bezide radiaktipliq dawalash netijiside ishteyning tutulishi, yimekliklerni toluq qobul qilalmasliq, hezim qilish normal bolmasliq qatarliq alametler körulidu. Bir amallarni qilip bedenning ozuqliqigha kapaletlik qilip zexmige uchrighan toqulma, hüjeyrilerning qayta eslige kilishige yardem bérish intahin muhim. Bolupmu dawalash bashlinip bir ikki hepte jeryanida yuqurqi alametlerni eng töwen derjide kontrol qilip beden éghirlighigha kapaletlik qilish kirek.

Ozuqluq tengpunglighi tengshelgen yimekliklerni istimal qilish intahin muhim. Amal bar könglingizge yaqqan her xil yimekliklerni sinash arqiliq öz-özingizge yimeklik rétsipi tallighiningiz eng muwapiq. Yimeklikler mutixessisliri, doxturngizning körsetmisi we tewsiyesidin paydilnishmu aqilaniliktur.

Dawalash jeryanida yimeklikke bolghan qiziqish hewisingizde töwenlesh ehwalimu bolidu. Bolupmu köngül élishish, qusush sewebidin ishteyning tutulushi teximu éghirlash yaki yimeklikning temini tétiyalmasliq, hetta qosaq achmasliq ehwallirimu körulup, bedenning éghir derjide aqsil we kaloriye kemligini kelturup chiqiridu. Bundaq ehwalda doxturlar vina tomur arqiliq ozuqluq maddilarni bedenge yetküzüp, yaman aqiwetlerning kilip chiqishining aldini élish charillirini qilishi zörur.

Töwendiki bir qanche tewsiyelerni oqurmenlerge sunimiz.

1. Tamaqlinish waxtingiz bolmisimu qosaq achqandek qilsila, derhal ozuqlining.
2. Az- azdin köp qétim ozuqlinish.
3. Ozuqlanghan waxtingizda azadilik muhit yaritishqa ehmiyet béring. Yeni yénik muzika anglash, ishletken yimeklik buyumliri azade reng bilen boyalghan yaki özingiz yaxshi köridighan bolushi, derhal ishteyni tartqidek seremjanlashturulghan bolushighimu diqqet qilish.
4. Bir xil ozuqluq rétsipi bolmastin, ser xil bolush, tamaqlinishning eng zor hozur ikenligini, bolupmu ailidikiler, dosliri bilen dastirxanda birge bolush pursiti yaritish, yaki radio téliwizorlardiki anglitishlardin hozurlan'ghach bolsimu bolidu.
5. Ispirit terkiplik ichimliklerdin xali bolghan yaxshi, piwe yaki wain istimal qilsa ishtey échilishqa qanchiliq yardimi bolidighanlighini doxturning körsetmisi boyunche bolushi tewsiye qilinidu.
6. Yaxshi köridighan yimekligingiz bolsa daim yéningizdin ayrimang.
7. Sharait yar berse sarmay yaki suttin yasalghan yimekliklerni qoshumche qilish.
8. Köktat, quruq yimekliklernimu qoshup istimal qilish.

Radiaktipliq nur bilen dawalash rohi keypiyatqa qandaq tesiri bolidu?

Radiaktipliq nur bilen dawalanghan bimarlarda asasi jehettin oxshash bolmighan derjide mijez-xulqi yeni rohi keypiyatida dawalghush ehwali körulidighanliqi qeyt qilinmaqta. Heddidin ashqan hayajanlinish, chüshkünlishish, qorqunchaqliq, asan achchiqlashlargha oxshash rohi keypiyatlar asasen yoq diyerlik bolup, bu xildiki alametler radiaktipliq nur bilen dawalash jeryanidiki wastiliq seweplerdin peyda bolghan dep qarilidu. Radiaktipliq nur biwaste peyda qilmaydu. Egerde bu xildiki alametler peyda bolsa, aile tawabatliri, dos buraderliri yaki munasiwetlik mutixessisler bilen söhbetlishish, meslihet sorash we anglash, keypiyattiki dawalghush jeryanidin ghelbilik ötup kitish üchün yardemge érishish pursitige ige bolishi we kapaletlendurulishi kirek. Mexsus meslihet bérish organliri we yaki ularning tarmaq ish bijirish ponkitliri, mehelle jemhiyet ghemxorluq yetküzüsh teshkilatliri yaki goruplirining aktipchanliqini jari qildurush kirek. her xil ammibap teshwiqat wastilliridin paydilnip, jemiyetning illiqlighini yetküzüsh kirek.



  Ichidin bérilidighan radiaktipliq nur bilen dawalashtin nimilerni kütimen?
Date: 2007-03-25 (Sun)
Qandaq sharaitta ichidin bérilidighan radiaktipliq nur bilen dawalash ishlitilidu?

Qismen we kichik dairdiki orungha nisbeten mutixessisler yuquri miqtardiki radiaktipliq nur bilen daghlash qilghanda uningdin ünümlik dawalashqa érishish mumkinchiligige ige bolghili bolidu dep hokum qilinghanda ichidin bérilidighan radiaktipliq dawalash usulini ishlitidu.

Ichidin bérilidighan radiaktipliq nur bilen dawalash usulida qisqa waqit ichide yuquri ünümge ige bolush meqset qilinghan bolghachqa radiaktipliq maddilarning aktipliqini jari qildurup amal bar köp sandiki rak hüjeyrilerni yoqutush nishan qilinidu. Radiaktipliq maddilar biwaste késellik ochighigha orunlashturidu. Bu xildiki maddilar ichide hazirche ishlitilip kiliniwatqanliri; cesium, iridium, iodine, phosphorus we palladium qatarliqlar köp salmaqni igelleydu.

Bu xildiki dawalash obikitliri hazirche bash –boyun raki, emchek raki, matka boyni raki, matka ichki diwar raki, qalqansiman bez raki we mezi bézi raki tallanmaqta. Doxturlar bezide bimarlarning emili ehwallirigha asasen ichidin bérilidighan radiaktipliq nur arqiliq dawalash bilen sirtidin bérilidighan dawalashni birlikte élip bérishi mumkin.

Qandaq nersilerni bedenning ichige orunlashturup dawalash qilinidu?

Qaysi xildiki maddilarni qandaq usullar bilen we shundaqla qaysi orungha orunlashturush, rakning chong kichikligi we orni bilen munasiwetlik. Biwaste ösme ichige sanjish, alahide bolghan usulda ösme peyda bolghan bedendiki kawakchilar (boshluq) qa orunlashturush, ösme yüzi we yaki késip éliwitilgen qalduq boshluq qatarliqlargha orunlashturush digendin ibaret alahide texnikiliq telepler telep qilinidu.

Radiaktipliq maddilar bir mezgillik (waqitliq) orungha qoyulghan bolsa dawalash axirlashqanda derhal shu orundin xali qilinidu. Qisqa muddet ichide radiaktipchanliqi radiaktipsizliqqa özgiridu. Radiaktipliq maddilar orunlashturilidighan oruning emiliyitige asasen neyche yaki kapsul qatarliqlarni toshughuchi waste qilish arqiliq meqsetke yetkili bolidu. Biwaste orunlashturushta ushbu orun aldi bilen narkoz qilinip ziqchesiman sanjish yaki kömüsh-réntigén teswir arqiliq qoyulghan orunni jezimleshturush qatarliq bashquchlar bilen dawam itidu.

Bu xildiki dawalashta alhide bolghan dawalash ayrimxanisi bolush telep qilinidu. Dawalanghuchi ikki hepte ayrimxanida musteqil sirt bilen alaqisi bolmighan halette dawalinidu. Dawalinish jeryanidiki özgürüshlerni ayrim küzetxanilarda doxturlar bilen mikrafon bilen alaqe qilinip we küzütüsh qilinidu. Kündilik turmushi ashu ayrimxanida kapaletke ige qilinishtin ibaret sharait hazirlinishi shert.

Radiaktipliq maddilar orunlashturulghan bedendin bashqilar qandaq saqlinish kirek?

Yuqurda bayan qilinghandek bimarlar dawalinish jeryanida ayrimxanilarda qisqa muddet yeni ikki heptilerche ayrip turup dawalinishi kirek. Egerde bimarlarni yoqlughuchilar kelse aldi bilen doxturlar bilen birlikte küzetxanida turup alaqe qilish, biwaste uchrushush toghra kelse, doxturlarning körsetmisi boyunche radiaktipliq rayonlardin özini dalda qilish mexsus kiyimi yaki dalda taxtisini ishlitish, bimar bilen bolghan ariliqi 6 put yeni 1 métérdin yuquri bolush kirek. Balaghetke yetmigen balilar yeni 18 yashtin töwenler, hamildarlar biwaste uchrushushtin qet`iy saqlinishi kirek. Uchrushish waxti 30 minuttin éship ketmesligi telep qilinidu.

Qandaq eksi tesiri bar?

Dawalashtin bolidighan eksi tesir radiaktip maddilar orunlashturulghan orun bilen munasiwetlik bolidu. Asasi jehettin aghrish yaki bolmisa heddidin éghir bolghan biaramliq alametliri bolmaydu. Belkim radiaktipliq maddilar orunlashturghan orundiki deslepki maslishalmasliq, gheyrilik qatarliq his tuyghular bolishi mumkin. Aghrish yaki bashqa alahide biaramliq tuyghular körulse derhal doxturngizgha doklat qilip bir terep qilishni telep qilsingiz bolidu.

Qanchilik waqit bedenning ichide orunlashturulghan halette turidu?

Radiaktipliq maddilarni qanchilik waqit beden ichide qoyush, dawalashning pilani ichide tallanghan maddilarning radiaktipchanliqi, dawalash meqsidige yétish üchün zörur bolghan miqtari we shundaqla rakning turi, orni, sizning adettiki salametlik ehwalingiz qatarliqlarni unwersal analiz qilish arqiliq bikitidu. Qerellik orunlashturilidighan töwen miqtardikiler tallanghan bolsa bir qanche künlergiche dawamlishishi mumkin, yuquri miqtardikiler bolsa bir qanche minuttin kéyinla bedendin xali qilinidu.

Bedendin ajratqandin kéyin qandaq ehwallar yüz béridu?

Qisqa muddetlik orunlashturulghan radiaktipliq maddilarni bedendin xali qilghanda, adettiki ehwalda narkoz qilishning hajiti yoq. Ayrimxanida bedendin xali qildurulghandin kéyin bedenge bolghan radiaktipliqmu teng xali bolidu. Bashqilarning sizdin özini daldigha élishning yaki sizning normalni paaliyitingizni cheklishingizning pütünley hajiti qalmaydu.

Egerde kündilik paaliyitingizni bir mezgillik cheklesh zöruriyiti bar dep qaralsa doxturngiz sizge balnistin ayrilghandin kéyin qandaq qilish lazimlighini tekitlishi mumkin. Özingizni erkin tutup ailige qaytqandin kéyinmu behuzor uxlang, toluq dem éling, ozuqlighingizgha kapaletlik qiling. Belkim bir mezgilgiche dawalanghan orun yarilinish yaki sezgürligi éshish ehwallirimu körülishi mumkin.

Egerde dawalanghan orun tenherket paaliyetliri bilen shughullinishqa yaki jinsi paaliyet qilishqa bap kelmeydighan orun bolghan bolsa, doxturning tewsiyesi boyunche bir mezgil paaliyitingizni cheklishingiz zörur.


  Sirtidin bérilidighan radiaktipliq nur bilen dawalashtin nimilerni kütimen?
Date: 2007-03-24 (Sat)
Qeyerde qandaq pilanda dawalinimen?

Yuquri énergiyelik nurning radiaktipliq dawalashqa ishlitilish menbesi oxshash bolmaydu. Doxturlar X-nuridin bolghan électron zerichilliri yaki kobalit-60 (cobalt-60) gamma nurini tallishi mumkin. Bezi rak dawalash merkezliride alahide bolghan uskinilerdin tarqitilidighan proton yaki neutron zerichillirini dawalashqa ishlitishi mumkin. Radiaktipliq nur turlirini doxturlar rakning teweligi we bedenning shu xildiki radiaktipliq nurgha bolghan sezgurligige asasen tallash qilidu.

Doxturlar sizning késellik tarixingiz, beden tekshürüsh, laboratorliq tekshürüshlerning netijisige asaslinip dawalash pilaningizni tüzüp chiqidu. CT teswir alghuch qatarliq uskinilerning yardimi bilen, dawalash modilini yasap chiqip, her bir bérilidighan nurning miqtari, etraptiki eza yaki toqulmilarghiche bolghan singip bérish jeryanlirighiche inchikiliq bilen pilanlinidu. Tüzülgen pilan we ölcheshlerge asaslinip, dawalash rayoni tire yüzige reng siziqchilarni sizish arqilip nur kirgüzüsh dairsini belgilep chiqidu. Radiaktip nur énjinérliri, texniklarning yardimide dawalashni bashlaydu. Dawalash jeryanida doxtur we bashqa mutixessisler pütün meshghulatning bash axirghiche siz bilen hemra bolup, özgürüshlerni küzütidu. Bezide dawalash pilanini özgertishi yaki radiaktipliq nurning miqtarini tengshep turushi mumkin.

Dawalash axirlashqandin kéyin his qilghan özgürüshlerni, eksi tesirlerni doxtur, séstiralargha doklat qilip dawalash pursitini kichikturwetmesligingizni tewsiye qilimiz.

Qanchilik waqit we qanche uzun dawalinimen?

Köp sandiki rak késelligige nisbeten radiaktipliq nur bilen dawalash heptisige 5 kündin 6 yaki 7 hepte bir dawalash kursi qilip belgilinip dawalash élip bérilidu. Egerde dawalash meqsidi tüp yiltizdin dawalash bolmastin, eksiche qismen kontrol yaki alametlerdin xali qildurush meqsidide pilanlanghan bolsa dawalash 2 yaki 3 hepte bir dawalash kursi qilinidu. Siz dawalinishqa kirek bolghan radiaktipliq nurning omumi miqtari, rak ösmisining chong kichikligi, orni, rakning turi, adettiki saghlamliq ehwalingiz we siz qobul qiliwatqan bashqa dawalashlar bilen munasiwetlik bolidu.

Az miqtardiki üzüldürmey dawalash, yuquri miqtardiki qisqa dawalashqa nisbeten normal hüjeyrilerni qoghdap qélish jehetlerde ewzellikge ige. Hepte axirdiki dem élish normal hüjeyrilerning eslige kilishige nisbeten ewzel purset bilen teminleydu.

Éytip ötüshke tigishlik muhim noxta, sizning séstimiliq, qerellik dawamlashqan dawalashtin alghan ünümingiz bilen pilansiz, ,qerellik dawamlishalmighan yaki melum sewepler sewebidin kichikken dawalashni sélishturghili bolmaydu.

Dawalash jeryanida qandaq tuyghuda bolimen?

Her bir dawalashtin burun, aldi bilen siz intahin yaxshi azade rohi teyyarliqta bolushingiz shert. Eng yaxshisi azade kiyinish, mexsus dawalinish kiyimi bilen dawalash ponkitigha qedem teshrip qilisiz. Dawalash ponkiti yaki hojrisida dawalash mutixessisliri dawalinish orningizdin bashqa orunni nurdin qoghdash charisini qilghandin kéyin dawalash karwitigha yatquzulisiz. Dawalash teyyarliq basquchigha texminen 15-30 minuttek waqit serip bolidu. Nur bilen dawalash waxti 1-5minuttek bolidu. Dawalash jeryanida hich qandaq tuyghuda bolmaysiz. Xuddi réntigén tekshürüsh boluwatqandekla hisyatta bolisiz. Hichnimini angliyalmaysiz yaki körelmeysiz. Doxtur teyyarliq basquchini tamamlighandin kéyin dawalash kontrol ponkitida dawalash buyrughini ijra qilidu. Bu jeryanda siz doxtur bilen wastiliq halda mikrafon arqiliq alaqe qilishalaysiz. Dawalinish jeryanida biaramliq his qilsingiz mikrafon arqiliq doxturgha yetküzsingiz tamamen bolidu. Doxtur her qandaq waqitta dawalashni toxtutushqa mumkinchilik hazirlaydu.

Dawalashqa ishlitidighan eswap intahin chong tiptiki mashina bolup, dawalash bashlanghanda belkim uningdin her xil awazlar yaki ornidin qozghulush herkitini körup deslepte qorqup kitishingish mumkin, hichqandaq endishe qilmisingizmu bolidu.

Yuquri bölekchilerge bölüp radiaktipliq nur bilen dawalash digen nime?

Bezi ehwallarda rakning turi yaki ornigha qarap bir qétimda bérilidighan radiaktipliq nurning miqtarini bir qanchigha bölüp dawamlashturush usulini qollinishi mumkin. Bu xildiki dawalash yuquri bölekchilerge bölüp dawalash dep atilidu. Adette 4-6 saetke bölup dawalash usuli köp ishlitilidu. Dawalash jeryanida érishken ünüm yaki peyda bolghan eksi tesirge qarap dawalash pilanida özgürüsh bolushi mumkin.

Opératsiye jeryanidiki radiaktipliq nur bilen dawalash digen nime?

Opératsiye jeryanida qoshup bérilidighan dawalash usuli bolup, aldi bilen opératsiye arqiliq amalning bériche ösme kisip élinidu. Opératsiye meshghulatini axirlashturushtin burun, yuquri miqtardiki radiaktipliq nurni ösmining peyda bolghan orni we etraptiki tarash dairsigiche keng kölemlik halda daghlash élip bérilidu. Bu arqiliq qalduq qalghan rak hüjeyrilerni öltürüsh meqsidige yetkili bolidu. Radiaktipliq opératsiye texnikisi yéqinqi bir qanche yil ichide uchqandek tereqqiyatlargha érishmekte. Mutixessisler yéngi texnikilarning ijat qilinishi we yaki mustekemlinishide ghayet zor izdinishlerni qilmaqta.

Töwende bir qanche yéngi tereqqiyatlarni qisqiche tonushturup ötimiz.

3-D stérolliq radiaktipliq nur bilen dawalash texnikisi (Three-dimensional conformal radiation therapy): bu xil texnika, sharaiti bolghan ayrim dawalash merkezliride klinikiliq dawalash supitide ishlitilip kelmekte. Kompyuter teswir texnikisining yardimide rakning orni we etraptiki normal toqulmilargha bérilidighan radiaktipliq nur 3-D stérolliq isximida pilanlinip meqsetlik noxta belgilesh arqiliq dawalash meqsidige yetkuzilidu. Bu xil texnika hazirche mezi bézi raki, öpke raki we bezi minge rakini dawalashta ishlitilmekte.

Stérolliq radiaktipliq opératsiye texnikisi (Stereotactic radiosurgery): bu xil texnika gamma nurni asasliq radiaktipliq dawalash matiryali supitide ishlitidighan bolup, gamma pichighi depmu atilidu. Bezi minge ösmisi we minge qan tomur gheyri shekillinishni dawalash meqsidi qilidu. Bu xil dawalashmu oxshashla melum noxtini merkez qilghan bolup biwaste shu orungha nishan qilinish arqiliq dawalash meqsidige yetkili bolidu. Aghrish yaki qan chiqmaydu, etrapni zexmilendurmeydu, yallugh peyda qilmaydu. Bu xil texnika bashqa ezalardiki raklarghimu sinaq qilinmaqta.

Cyberknife dep atilidighan yéngi texnika bolup, hazirche pütünley omumlashqini yoq. Asasliqi minge ösmisini dawalashqa ishlitilmekte. Bu xil texnikida alahide bolghan kichik tipliq radiaktipliq mashina we robotic mashinining hemkarlishishi arqiliq emelge ashidu.

Peacock system: cyberknifening yene bir xil turi bolup, alahide dawalash eswabi we mexsus kompyuter yumshaq détalning bashqurishida dawalash eswabi bimarning bash qismi etrapida aylanma herket qilip nechche yüzligen bölekchilerge bölüngen kisellik ornini nishan qilip dawalash meqsidige yétidu.

Precision therapy: yéngi tiptiki yene bir xil radiaktipliq opératsiye texnikisi bolup, swédénde ijat qilinip klinikida ishlitilish bashlanmaqta. Yuquri miqtarda radiaktipliq nur bilen daghlash bilen bir waqitta etraptiki normal toqulmilargha zexme yetküzmesliktek alahidiligi bilen dunyaning nezirini tartmaqta.

Dawalashning eksi digen nime? Qandaq bolidu?

Sirtidin bérilidighan radiaktipliq nur bilen dawalash bedenning radiaktipliq özgürüshchanlighini peyda qilmaydu. Hetta quchaqlishish, söyüshüsh, jinsi paaliyetler qilghan teqdirdimu bedende radiaktipliq janlinish saqlinip qalmaydighanliqi üchün bashqilardin özingizni qachurup daldigha élishingizning zöruriyiti yoq. Dawalashning axirlishishigha egiship radiaktipliq tesirmu teng axirlishidu.

Radiaktipliq nur bilen dawalashtin bolidighan eksi tesirler, dawalash élip bérilidighan orun bilen munasiwetlik bolidu. Köp sandiki bimarlarda hichqandaq eksi tesir alametliri bolmaydu. Adette doxturngiz yaki séstiralar dawalash jeryanida qandaq eksi tesirlerning bolush éhtimallighini dawalash bashlinishtin burun sizge konkiritni chüshenche bérishi mumkin we hem shundaqla her qandaq alametler körülse derhal alaqe qilishingizni tewsiye qilishi mumkin.

Radiaktipliq nur bilen dawalashtin bolidighan eksi tesirler we uningdin bolidighan alametler köp hallarda yénik halda bolup dorilar arqiliq kontrol qilghili bolidu. Bezi ehwallarda dawalash axirliship bir ikki hepte ichide we yaki bezilerde uzaq waqit dawamlishidighan ehwallarmu bolishi mumkin. Dawalash jeryanida doxturlar her waqit sizning beden ehwalingizni tekshürüp turush bilen bir waqitta laboratorliq tekshürüshler arqiliq dawalashning pilan boyunche dawamlishishigha kapaletlik qilidu.

Dawalinish jeryanida özemni qandaq kütimen? Nimilerni qilishim zörur?

Radiaktip nurgha bolghan inkas, her bir bimarning beden ehwaligha qarap perqlinidu. Doxturlar emili ehwalgha qarap muwapiq bolghan dawalash pilanini ijra qilish bilen birge bezi qoshumche dawalash pilaninimu tüzüp chiqidu. Uningdin bashqa pütün dawalash jeryanidiki körülüsh éhtimali bar bolghan eksi tesirlerge nisbeten sizning qandaq qilishingiz toghrisidimu alahide meslihet we tewsiyelerni ata qilishi mumkin. Radiaktipliq dawalashni qobul qiliwatqan her qandaq bir bimar alahide bolghan özini kütüsh sen'itidin sawat we bilimlerni mujessemleshtürüp özining beden saghlamliqini qoghdash dawalashning netije bilen axirlishishning muhim halqilliridin biri hisaplinidu.

Töwendiki bir qanche noxtilarni bimarlarning paydilinishi üchün tewsiye qilimiz.

1. Dawalash bashlinishtin burun, doxturngiz sizning barliq ishlitip kiliwatqan dorilliringiz we yaki ishlitishke bolmaydighan riyeksiye peyda qilidighan dorilarning turi qatarliq uchurlardin toluq xewerdar bolishigha kapaletlik qiling. Doxturngizning meslihetini almay turup öz xaishingiz boyunche dorilarni istimal qilmang.

2. Maghdursizliq Radiaktip nur bilen dawalash jeryanidiki eng köp körulidighan alametlerdin biri bolup, bediningizning dawalash jeryanida köp miqtardiki énérgiye serp qiliwatqanliqining netijisidur. Shuning üchün toluq bolghan dem élish, uxlash intahin muhim. Maghdursizliq alamiti bolupmu dawalashning axirqi 4-6 heptiside alahide roshen ipadilinidu.

3. Yaxshi ozuqlinish intahin muhim. Tengpunglighi tengshelgen ozuqlinish arqiliq beden éghirliqining töwenlishining aldini élish.

4. Vitamin we yaki uningdin bashqa bedenni quwetlendurguchi yardemchilerni istimal qilghanda doxturlarning közdin kechurishige purset yariting.

5. Heddidin tar, hawa ötüshmeydighan kiyim kicheklerni kiyishtin saqlining.

6. Radiaktipliq nur bilen daghliniwatqan tire yüzini qandaq asrash, sopun, upa, tire asrash méyi, infira qizil nurdin mudapiye körush melhemliri wahakazalarni ishlitishke bolush bolmasliqini doxturngiz bilen meslihetlishish, ularning tewsiyesi boyunche ish körushingizni soraymiz.


  Radiaktipliq nur bilen dawalash toghrisida sawatlar
Date: 2007-03-18 (Sun)
Radiaktipliq nur bilen dawalash digen nime?

Radiaktipliq nur bilen dawalash (bezide, X-nuri da dawalash, yaki nurda daghlash depmu atilidu) diginimiz, rak hüjeyrilerni yuquri énérgiyelik nur dolquni yaki shularning nur parchilliring küchi arqiliq daghlap (buzup tashlap) rakni dawalashni mexset qilghan bir xil dawalash usulining omumi atilishi.

Bir qanche esirdin burun doxturlar qandaq qilip X-nur énérgiyesi arqiliq beden ichide bolidighan késelliklerni bayqap chiqish ustide köp izdengen. Köpchilik belkim kökrekni, chishni yaki bedendiki söngeklerni X-nurgha (réntigén depmu ataydu) élip tekshürüsh digenlerni köp anglaydu we yaki shu xildiki tekshürüshlerni qildurghan bolishi mumkin. Mushuninggha oxshash radiaktipliq küchke ige bolghan radiaktipliq maddilarning énérgiyesidin paydilnip, alahide bolghan dawalash uskinisining yardimide rak qatarliq késelliklerni dawalash imkaniyitimu barliqqa kelgen.

Radiaktipliq nur bilen dawalashning qandaq roli bar?

Normal bolghan hüjeyriler kontrolluq daire ichide köpuyup ösidu we halak (ölidu) bolidu. Bedende rak peyda bolghan sharaitta, hüjeyriler normalni kontrolluqtiki bölünüshni saqlap qalalmaydu we uningdin shekillengen hüjeyriler pütünley kontrolluqini yoqatqan halette bölünüp köpuyidu. Radiaktipliq yuquri énergiyelik nur, hüjeyrilerning köpuyup ösüshini tormuzlash arqiliq hüjeyrilerni buzup halak qilish rolini oynaydu. Normal saghlam bolghan hüjeyriler bu xildiki roldin qéchip kitelmigenligi üchün, ularningmu bölünishi tizlishidu-de radiaktipliq nurdin bolghan eksi tesirni peyda qilidu. Bu xildiki hüjeyriler adette dawalash tamamlanghandin kéyin eslige kilidu. Dawalash jeryanida normal bolghan hüjeyrilerni qoghdash üchün doxturlar , bérilidighan nurning miqdari, dairsi qatarliqlarni inchikiliq bilen hisaplash we bashqa qoghdughuchi tosaqlarni ishlitidu.

Radiaktipliq nur bilen dawalashning mumkinchiligi we paydiliq teripi nime?

Radiaktipliq nurning eng muhim bolghan mumkinchiligi yaki meqsidi bolsa rak hüjeyrilerni ölturush bilen bir waqitta normal bolghan hüjeyrilerni qoghdap qélishtin ibaret. Radiaktipliq nur arqiliq bezi raklarni dawalap saqaytishning mumkinchiligi, nurghun pakirlar arqiliq ispatlanmaqta. Bezi rak bimarlirigha nisbeten peqetla radiaktipliq nur bilen dawalash birdin bir dawalash tallinishi bolsa, bezi bimarlargha bolsa radiaktipliq nurni asas qilghan bashqa birleshme dawalashlarni yandashma qilip tallinip dawalash pilani bikitilidu.

Radiaktipliq nur bilen dawalash xuddi opératsiye qilip dawalash usuligha oxshash, bedennning qismen dairsi ichide élip bérilidighan bolghachqa, cheklik dairdiki rak hujeyrige bolghan cheklik (qismen) dawalash hisaplinidu. Bezide, xémiyelik dorilar bilen dawalash we biologiyelik dawalashqa oxshash pütün beden xaraktirlik séstimiliq dawalashlarghimu qoshumche birleshme dawalash usuli supitide élip bérilidu.

Radiaktipliq nur bilen dawalash köp hallarda opératsiyedin burunmu élip bérilidu. Buningdiki meqset, rak hujeyrilerni daghlap köydurup, rak hüjeyrining nisbi sanini azaytish arqiliq, peyda bolghan ösmilerni yigilep kichiklitish we boshashturush arqiliq, opératsiye usuli arqilip késip éliwitilishige qulayliq yaritip bérishtur. Bezide opératsiyedin kéyin qalduq qalghan rak hüjeyrilerni daghlap yoqutush yaki qalduq rak hüjeyrining ösüshini tormuzlash meqsidide élip bérilidu. Bezi waqitlarda opératsiye ustide nur bilen dawalash élip bérilidighan tallashlarmu bolidu.

Bezi rak bimarlirigha nisbeten, xémiyelik dawalashning aldi yaki keynide élip bérilidighan dawalash usuli qilip tallinidu. Bu xildiki tallashning meqsidi, ösmilerni kichiklitish arqiliq dorilarning eng yaxshi tesir ünümini ashurushni nezerde tutqan bolidu. Bezide dora arqiliq dawalash axirlashqandin kéyin qalduq rak hüjeyrilerni daghlap yoqutush meqsidide élip bérilidu.

Egerde rakni dawalash meqsidige yitelmigen teqdirdimu, radiaktip nurning küchi bilen ösmilerni yigilep kichiklitish arqiliqmu, nérwilargha bolghan bésimlardin xali qildurup raktin bolghan aghrish we bashqa almetlernimu körunerlik dawalash ünümige érishturgili boludu. We hem shundaqla köp sanliq bimarlarning hayatliq sapasini ilgiri surushtimu eng yaxshi usullarning biri bolalaydu.

Radiaktipliq nur bilen dawalashning xetiri nime?

Yuquri miqtardiki radiaktipliq nur rak hüjeyrilerni buzupla qalmastin belki normal bolghan hüjeyrilerni qoshup ölturup tashlaydu. Normal hüjeyrilerge bolghan nurning bu xil tesiridin kilip chiqidighan alametler radiaktip nurdin bolghan eksi tesir diyilidu. Köp sanliq eksi tesirler doxtur we séstiralarning yardimide asanla dawalinip saqiyish pursitige ige bolidu.

Dawalashtin bolghan eksi tesirning xetiri elwette uning rakni ölturushtin ibaret ghayet küchidin körunerlik kichik bolidu.

Radiaktipliq nur qandaq bérilidu?

Radiaktipliq dawalash ikki xil usulda bérilidu yeni sirittin nur bilen daghlash we ichidin nur bilen daghalash. Bezi bimarlargha her ikki xilni biraqla bérish yaki aldi keyni digen kuruslargha bölup bérilidu.

Köp sandiki bimarlar sirittin nurdin daghlash usuli bilen dawalash élip bérilidu.Doxturxana yaki dawalash mezkezliride, alahide bolghan mexsus dawalash uskinisi arqiliq yuquri énergiyelik radiaktipliq nur dolqunini tire yüzi arqiliq ötküzüp beden ichidiki rak bolghan orun we uning bilen chigralashqan orunghiche biwaste daghlash usulida élip bérilidu.

Köp ishlitilidighan yuquri énergiyelik radiaktipliq nurlar: kobalit(cobalt-60 gamma) nuri we élétron(electron) parchilliridin ibaret.

Egerde ichidin bérilidighan nur ishlitishke toghra kelse, bu xildiki radiaktipliq nur beden ichige orunlashturulidu. Bu xildiki dawalash usuli bezide shaxchilap dawalash yaki zixchilap sanjip (paturup) dawalash depmu atilidu. Bu xildiki usulda alahide yasalghan radiaktipliq ionlar bilen ionlashturulghan kichik zixchilarni rak hüjeyre bolghan orun we uning etrapigha sanjip muqumlashturush arqiliq, tarqitilghan radiaktipliq nur dolqunida dawalash meqsidige érishkili bolidu. Bezi ehwallarda opératsiye qilip élinip tashlanghan ösme ochighigha muqumlashturush arqiliq qalduq rak hüjeyrilerni yoqutushqa ishlitilidu. Bezi alahide ehwallarda éhtiyajgha asasen éghiz arqiliq yaki okul qilish arqiliq bedenge yetküzülüp dawalash meqsidige yetkili bolidu.

Kimler dawalash élip baridu?

Radiaktipliq ösme dawalash mutixessisliri (Radiation Oncologist) dep atilidighan bir yurush dawalash etriti yeni mutixessis doxtur, injinér, texnik, séstiralar teripidin élip bérilidu.

Radiaktip injinér: dawalash eswabining normalni xizmet qilishigha kapaletlik qilish, radiaktipliq nurlarni ölchesh, radiaktipliq nur miqtarining toghrilighigha kapaletlik qilish qatarliq xizmetler bilen bir waqitta mutixessis doxtur bilen birlikte dawalash pilanini tuzushke maslishidu.

Radiaktipliq texnik: doxtur mutixessis we injinérgha masliship türlük texnikiliq xizmetlerning höddisidin chiqidu.

Radiaktipliq dawalighuchi: dawalash pilanigha asasen, dawalash uskinisi (mashina) ni qozghutup dawalash élip baridu.

Séstira: dawalinish jeryaningizdiki yardemchi hemshire bolup, sizge köp jehetlerdin yardemde bolidu. Yeni dawalash toghrusidiki diqqet qilishqa toghra kilidighan ishlarni chüshendurush, dawalashtin boludighan eksi tesirlerni qandaq bir terep qilish, aldini élish toghrusidiki telimat körsetmiler we shundaqla emili dawalash, perwish qilish qatarliq hizmetlerning höddisidin chiqishqa kapaletlik qilidu.

Radiaktipliq nur bilen dawalash qimmetmu?

Séstimiliq pilanlanghan radiaktipliq nur bilen dawalash köp chiqim telep qilidu. Chünki ishlitilidighan dawalash eslihesi, eswap uskiniler alahide bolidu. Uningdin bashqa yene nurghun mutixessisler etritidin terkip tapqan. Radiaktipliq nurning turi we dawalashning éhtiyajigha asasen periqliq bolidu.

Dawalashqa kitidighan chiqimlarni doxtur we yaki munasiwetlik organlarning xadimliri bilen meslihetliship, parawanliq fondilarning yardimi, dawalash kipilligi qatarliq ewzelliklerning kapaletligige érishishnimu este tutushingizni tewsiye qilimiz.







  Rak Keselligini Radiaktipliq Nur Bilen Dawalash we Siz
Date: 2007-03-18 (Sun)
Kirish söz

Kitapche Toghrisida

Ushbu kitapchimiz rak késelligi sewebidin radiaktipliq nur bilen dawalish imkaniyitige érishken bimarlar we ularning aile tawabatliri üchün, radiaktipliq nur bilen dawalash toghrusidiki uqum, radiaktipliq nur bilen dawalashning ikki xil turini asasliq qilip tonushturush, dawalash jeryani we dawalash axirlashqandin kéyinki bir yurush bilimlerni tonushturush arqiliq, dawalashqa bolghan köz qarishingizni östürüsh we hem shundaqla öz-özingizni dawalash, hayatliqning sapasini yuquri köturushdin ibaret bolghan büyük meqsetke ortaq yétish meqsidide tuzulup chiqildi. Kitapchidiki uchurlardin we hem shundaqla özingizning kündilik paaliyitingiz jeryanida his qilghan, yekunligen tejirbe sawaqliringizni birleshturush arqiliq, dawalinish jeryanidiki her bir yoluqqan suallar, mesililerni doxturliringiz, séstéra-hemsheripliringiz bilen ortaq pikirlishish arilighini téximu yéqinlashturush arqiliq, öz-özingizge qandaq yardem bérishni uguniwalghan bolsingiz, bu bizning eng chong shan shöhritimiz bolghusi.

Kitapche chüshünüshlük addi bolghan söz ibariler arqiliq sizning uchur igellesh bilen bir waqitta, sizge yardem bergüchi yol bashlughuchidin ibaret xalas. Dawalashqa ait bolghan her qandaq sualliringizni doxturliringizdin sorap jawap élishingizni tewsiye qilimiz. Shunimu eskertimizki barliq siz érishmekchi bolghan sualllargha doxturliringizmu yüzde yüz toluq we yaki toghra jawap bérelmesligi mumkin. Chunki rak késelligining siri téxi yéshilgini yoq. Radiaktipliq nur bilen dawalashning séstimiliq pilanlinishi, yéngi texnikilarning ijat qilinishi we tereqqiyatidimu kündin künge ilgirlesh, yéngiliqlar meydangha kelmekte. Tetqiqatchilar radiaktipliq nurning rakqa qarshi turush ünümini östurush bilen bir waqitta eksi tesirini eng töwen derjide tizginleshke köpdin köp bash qaturmaqta we izdenmekte. Ularning emgigige apirin oqumay turalmaymiz.

Radiaktipliq nur bilen dawalash toghrisidiki deslepki uqumlar:

1.Radiaktipliq nur bilen dawalashta aghrish bolmaydu.

2.Sirittin bérilidighan bolghachqa bedende radiaktip qalduq shekillenmeydu.

3.Dawalash pilani shembe yekshembidin sirt her künligi tertiplik orunlashturlidu.

4.Her bir dawalash basquchi üchün teyyarliqtin axirlashqiche texminen 30minut etrapida, élip bérilidighan dawashning özi peqetla bir qanche minut etrapida bolidu.

5.Radiaktipliq nur bilen dawalinish jeryanida dem élish bilen bir waqitta ozuqluq miqtari yaxshi tengshelgen yimeklikning bolishi intahin muhim.

6.Dawalash dairsi ichidiki tire sezgurchan we asan zexmige uchraydu.

7.Radiaktipliq nur bilen dawalashtin bolidighan eksi tesir bolsa, bir mezgillik we hem shundaqla dawalinish ornigha qarap perqlinidu.




  Kélinikiliq tetqiqat we tejirbe
Date: 2007-03-11 (Sun)
Rak késelligige giriptar bolghan nurghun bimarlarni dawalash hazirgha kelgiche nurghun ilmi bolghan kélinikiliq dawalash tetqiqati we tejirbilerdin hali bolghan emes hem shundaqla hali bolup yéngiche ünümlük dawalash usullirini berpa qilghili bolmaydu. Dawalashqa ruxset qilinghan nurghun dorilar we ularning ishlitilish miqtari, qandaq bolghanda eng bixeter, eksi tesiri eng töwen, qaysi xil usullarda bolghanda eng ünümlük bolidu digenlerge oxshash bayqashlar we yéngiliqlar bir qanche qatlamliq tejirbiler, yekünler arqiliq hujutqa kelgen.

Pen tetqiqatchilar bimarlarning bu xildiki dawalash tetqiqatlirigha aktipliq bilen awaz qoshup, özi we yaki bashqilarning kelgüsi üchün tégishlik bejburiyitini ada qilishni tewsiye qilidu.


  Rak bimarlirigha yardem bérish qurulmisi
Date: 2007-03-11 (Sun)
Rakqa oxshash éghir késellik bilen birge yashimaq undaq asan emes. Rak dep diagnoz qoyulghandin bashlap taki dawalinish we uningdin kéyinki barliq jeryanlarda, nurghunlighan mesililerge, qéyinchiliqlargha we tewekkülchiliqlarqa duchar kilishi emiliyet. Mushundaq ehwallarda, mesililerni hel qilishqa yardemde bolidighan mukemmel uchur séstimining bolushi we yölenche mulazimetlerning kapaletlendurulishi, bimarlargha we shundaqla ularning aile tawabatlirigha asanliq tuyghusi we yolini échip béridu.

Rak bimarliri xizmet, turmush yolining qandaq bolushi, xizmetni saqlap qélish mumkinchiligi, aile tawabatlirigha bolghan éghirchiliq we kündülük pa'aliyetlerni qandaq élip bérish qatarliq endishlerdin xali bolalmaydu. Uningdin bashqa, tekshürtüsh, dawalinish, balnista yétish, éqtisatni qandaq bir terep qilishlargha oxshash endish dawalghushlar oylanmay turushqa bolmaydighan emili mesililerdur. Putun jemiyet, ijtimayi kollüktip, xeliq ishliri organliri, dawalash saqliqni saqlash etretliri, meslihetchiler mulazimet tarmaqliri qatarliqlar hem nepeste bolup bimarlarning endishe dawalghushlirigha, suallirigha we kelgusidiki ijtimayi kishilik munasiwetlirige ait ishlarda xatirjemlik jemiyet muhiti berpa qilishi we kapaletke ige qilishi intahin zörur.

Dos buraderler, qan qéréndashliri bolsa bimarlarning eng yéqin yölenche yardemchisi bolalaydu. Ular bimarlarning késelligige qandaq pozétsiye tutushi we uningdin bashqa barliq ghem qayghullirida yaxshi söhbetdash we tayanchiliq yardemchi bolalaydu. Uningdin bashqa bimarlar bilen bimarlar arisida shekillinidighan öz-ara chüshenche peyda qilish, yardem qilish, özlügidin oyushturulghan bimarlar kollüktip birleshme goruppa ügünüsh paliyetliri arqiliqmu yölenche yardem muhitining berpa bolunishimu intahin zörur.

Merkizi dawalash, mulazimet orunliridin tartip yerlik dawalash, mulazimet orunliri we asasi qatlam kilinik orunlirighiche bolghan barliq wastilarni bir gewde qilip torlashqan mulazimetni shekillendurup bimarlarning xatirjemligige kapaletlik qilish jemiyetning we her birimizning qilishqa tigishlik bejburiyitidur


  Rak keselligini üzlüksiz dawalash
Date: 2007-03-11 (Sun)
Rak dawalash axirlashqandin kéyinmu daimliq we qerelik tekshürtüp turush intahin muhim. Bolupmu rakning qaytilnip qélishni (recurs) aldin ela mölcherlesh we yaki bedenning normalni saghlamliqida özgürüsh peyda bolghan-bolmighanlighini küzütüp baha bérish qatarliq jehetlerdimu ehmiyiti zor. Qerelik tekshürüshler, adettiki beden tekshürüsh yeni fizologiyelik beden tekshürüsh, laboratorliq tekshürüsh, resimlerge élip tekshürüsh we her xil ichki eza eynechche bilen tekshürüsh qatarliqlarni öz ichige alidu. Shunisi muhimki dawalash axirlashqandin kéyin, qerellik tekshürtüshke buyrulghan mezgilde we yaki uningdin sert bolghan mezgillerde bimarlar we ularning aile tawabatliri eng zor aktipchanliq bilen özide köruliwatqan her qandaq özgürushlerni qet'iy yoshurmay daim doxturliri we yaki munasiwetlik dawalash tarmaqliri bilen alaqe ornutup xewerlendurup turushni mejburiyet dep qarishini tewsiye qilimiz. Bularning hemmisi özingiz üchün, hayatliqning achquchi öz qolingizda. Biperwaliq eng chong düshmen digen maqal temsilni yad étip turush lazim.



  Rakni saghlamliqni eslige kelturush herkiti bilen dawalash
Date: 2007-03-11 (Sun)
Dawalashtin kéyinki saghlamliqni eslige keltürüsh herkiti arqiliq dawalash (Rehabilitation Exercises) bolsa barliq rak késelligini dawalash jeryanidiki kem bolsa bolmaydighan muhim jeryanlarning biri. Dawalashtin kéyinki eslige keltürüsh-chéniqturushning muhim meqsidi bimarlarning hayat kechürüsh qedri qimmitini yuquri kötürüshtin ibaret. Barliq dawalash etretliri yeni doxturlar, séstéra-perwishler, fizologiyelik dawalash mutixessisliri, munasiwetlik yardemchi dawalash mutixessisler, arqa sep xizmetchiler ortaq halda bimarlarning arzu istigi we éhtiyajini chiqish qilghan halda mukemmel bolghan séstémiliq eslige kelturush-chéniqturush herket pilanini tüzüp chiqip, bimarlarning eng qisqa muddet ichide normalni kündülik pa'aliyiti we jemiyetke qatnishish aktipchanlighini ilgiri sürüshige yardemde bolushi zörur. Bimarlar we ularning aile tawabatliri dawalash yardemchilerning yardimi we hemkarlishishi arqiliq tamaqlinish jehettiki qéyinchiliq, kiyinish, hajet qilish, yuyunush we bashqa barliq pa'aliyetlerde aktipchanlighini urghutushi kirek. Eslige kelturush- chéniqturush herkiti qatarliq fizikiliq dawalash arqiliq, bamarlarning muskullirining küchini ashurup, muskullarning yigilep kétish we ishship kétishning aldini alghili bolidu. Uningdin bashqa fizikiliq dawalash, qol put boghum qatarliqlarning paralich bolush sewebidin shekillinidighan beden turqi tengpungsizliqqa qarap tereqqi qilishining aldini élishtimu roli zor.



  Raktin peyda bolidighan Aghriqni kontrol qilish
Date: 2007-03-11 (Sun)
Raktin peyda bolidighan aghrish bimarlarni eng biaram qilidighan mesililerning biri. Bolupmu bezi turdiki rak ösukchilerning heddidin tiz ösushi we yaki bashqa eza organlargha bésip kirip zoriyishidin shekillengen bésim, bolupmu nérwining tesirge uchrushi, bimarlarda yéqimsiz we chidughusiz aghrishlarni peyda qilidu. Aghrish bezide dawalashning eksi tesiri bolushimu mumkin. Elwette, dorilar arqiliq aghrishni kontrol qilish éhtimallighini doxturlar tewsiye qilidu. Uningdin bashqa usullar, yeni özini azade tutush saghlamliq herketlirini ügüniwilishmu yaxshi ünüm bérishi mumkin.



  Rak keselligini dawalash jeryanidiki ozuqluq
Date: 2007-03-11 (Sun)
Ozuqluq tengpunglighi yaxshi tengshelgen yimeklik (aqsil, qent, may we her xil miniralni maddilar) hem shundaqla kaloriyesi toluq bolghan ozuqlunush rak késelligini dawalash jeryanidiki kem bolsa bolmaydighan asasliq basquchlarning biri. Bolupmu raktin kélip chiqidighan tuyuqsiz we üzluksiz bolidighan énérgiyening qorushi, beden éghirlighining yéniklishishi dawalashning putun jeryanigha alahide chek qoyudighan negatipliq sharait bolup shekillinip, dawalashning ongushluq élip bérilishida tosqunluq rol oynaydu. Shuning üchün ozuqlunishni kücheytip, eng mukemmel bolghan beden hem shundaqla chebdes bolghan rohi jushqunluqni yitildürüsh dawalash ünümini yuquri köturushtiki muhim halqa.

Shundaq, yuqurda bayan qilinghandek bezi bimarlarda késellikning sewebidin bolidighan ishteyning tutulushi, tamaqlinishning qéyinlishishi netijiside ozuqluqning yétishmesligi kilip chiqidu. Uningdin bashqa dawalashning eksi tesiridin bolidighan, köngül élishish, qusush, éghiz lewliride yarining peyda bolushi qatarliqlar sewebidinmu tamaqlinishqa zor qéyinchiliqlarni élip kilidu. Dawalinish jeryanidiki hérip charchashmu bimarlarda yimekliklerge bolghan qiziqishini töwenlitidu-de ozuqluqning kapaletke yétishide tetur bolghan aylinishni peyda qilip qoyidu. Doxturlar, sestiralar we yémeklik yétekchilliri sizning dawalinish jeryanidiki ozuqlunishingizgha ilmi yitekchilik qilidu.



  Rak késelligini dawalash usulliri
Date: 2007-03-10 (Sat)
Rakni dawalash qismen (local) dawalash we séstimiliq (systemic) dawalash dep ikkige bölünidu. Qismen dawalash bolsa ösmini öz ichige alghan rak höjeyrilliri we shundaqla tar dairdiki dawalashni mexset qilidu. Séstimiliq dawalash bolsa qan aylinish séstimiliri arqiliq rak höjeyrilirini pütün beden xaraktérliq dawalashni mexset qilidu. Opératsiye arqiliq dawalash we radiaktipliq nur arqiliq dawalash bolsa qismen dawalash katogoryesige tewe bolidu. Xémiyelik dorilar bilen dawalash, hormon bilen dawalash we biologiyelik dawalash bolsa séstimiliq dawalash katogoryesige tewedur.

Rakni dawalashta, etrapidiki normal bolghan höjeyrilerni pütünley qoghdap qélish intahin murekkep mesililerning biri. Chunki dawalash jeryanida normal bolghan höjeyrilermu melum nisbette zexmige uchraydu. Buningdin kilip chiqqan aqiwetlerni adette dawalashning eksi tesiri dep ataymiz. Dawalash eksi tesirining qandaq bolishi, shu xil dawalashning turi we derjisi bilen munasiwetlik bolidu. Dawalashning eksi tesiri hemme bimarlarda pütünley oxshash bolmaydu. Hem shundaqla dawalashning her qaysi basquchliridimu özgürüshchan bolidu. Dawalash eksi tesirlirini adette beden tekshürüsh, qan tekshürüsh we bashqa tekshürüshler arqiliq küzütüp turushqa bolidu. Adette doxturlar we séstiralar dawalash jeryanida qandaq eksi tesirlerning kélip chiqidighanlighini konkritni sözlep béridu. Hem shundaqla eksi tesirlerning aldini élish usullirini we eng töwen nisbette cheklesh usullirini tewsiye qilidu hem yardemde bolidu.

Opératsiye Arqiliq Dawalash

Opératsiye arqiliq dawalash (surgery): Opératsiye usuli arqiliq rak ösmini öz ichige alghan halda birlikte etraptiki toqulmilar we limfa bezlerni tazilashqa bolidu. Rakning peyda bolghan orni, chong kichikligi, opératsiye jeryanida narkoz éhtiyajining turige qarap, adette balnista yétish yatmasliq tewsiye qilinidu. Opératsiyedin kélip chiqidighan eksi tesirler köp xil amillar bilen munasiwetlik bolidu. Mesilen, ösmining chong-kichikligi, orni, opératsiye turi we bimarning normalni saghlamliq ehwalliri qatarliqlar.

Opératsiye qilinghandin kéyinki deslepki bir qanche küngiche bimarlar pütün bedénide biaramliq his qilish, opératsiye orni aghrish qatarliq alametler bolidu. Doxturlar aghriq toxtutush amalini qilidu. Bimarlar qandaq qilghanda özide aramliq his tuyghuda bolidighanlighini doxturlarning mesliheti we körsetmisi boyunche hel qilishini tewsiye qilimiz.

Radiaktipliq Nur Bilen Dawalash

Radiaktipliq nur bilen dawalash (Radiation therapy): Yuquri énérgiyelik nur arqiliq rak höjeyrilerni öltürüsh mexset qilinidu. Bezi turdiki raklarni pütünley radiaktipliq nur bilen yiltizdin dawalashqa bolidu. Bezilerni opératsiye bilen birleshturup dawalashqa toghra kilidu. Opératsiyedin burun radiaksiyelesh , Opératsiyedin kéyin radiaksiyelesh, yalghuz radiaksiye arqiliq dawalash qatarliq usullar qollinidu. Opératsiyedin burun radiaktipliq nur bilen dawalash arqiliq rak höjeyrilerni amalning bériche öltürüp ösmining yigilesh yaki kichiklesh netijiside opératsiye arqiliq pütünley késip élinishigha purset yaritilidu. Opératsiyedin kéyin bolsa qalduq rak höjeyrilerni öltürüp tazlash imkaniyiti yaritilidu. Uningdin bashqa rak seweplik aghrish qatarliqlarnimu dawalashta aktipliq bilen ishlitilidu.

Radiaktipliq nur arqiliq rakni dawalash usuli, beden sirtidin (external) dawalash we beden chidin (internal) dawalashtin ibaret ikki xil shekilde bolidu.

Beden sirtidin radiaktipliq dawalash: Alahide mexsus dawalash uskinisi arqiliq radiaktipliq nurni bedenning sirtidin nishangha qaritip daghlash usulida élip baridu. Köpünche ehwalda bu xildiki dawalashni balnista yétish yaki ambolatoryede dawamlashturushqa bolidu. Dawalash axirlashqandin kéyin beden ichide hichqandaq radiaktipliq qalduq janlinish mewjut bolmaydu.

Beden ichidin dawalash (implant radiation, interstitial radiation, brachytherapy depmu atilidu): Radiaktipliq matiryallar alahide bolghan radiaktipliq yingne, neyche, qapchuq qatarliqlarni biwaste ösme bar orun yaki etrapigha kömüsh arqiliq élip bérilidu. Bimarlar mexsus lahilengen balnista yétishqa toghra kilidu. Dawalinish jeryanida alahide bashqurush tüzümi yürgüzilidu. Bimarlarni yoqlashqa cheklime qoyulidu yaki intahin qisqa waqitta bimarning yénidin ayrilishqa buyrulidu. Bu xil dawalash waqitliq (qisqa muddetlik) yaki ömürboyi bolush éhtimallighimu bar. Waqitliq dawalashta radiaktipliq matiryallarni bedendin ayrighandin kéyin beden ichide radiaktipliq qalduq janlinish bolmaydu.

Radiaktipliq nur bilen dawalashtin kélip chiqidighan eksi tesir bolsa, radiaktipliq nurning miqtari, dawalanghan bedenning ornigha qarap perqliq bolidu. Dawalash jeryanida yaki axirlashqandin kéyin bimarlarda hérp-charchash alametliri eng köp bolidu. Bolupmu dawalashning axirqi heptiliride roshen bolidu. Doxturlar bimarlarning dem élishi we shundaqla zörur bolghan aldini élish yaki dawalash usullirini qollinidu.

Beden sirtidin dawalash jeryanida dawalanghan orunda tire qismining waqitliq qaridap kétish ehwali körülidu. Uningdin bashqa tire qizirish, tire qurghaqlishish, tire yérilish ehwalimu köp bolidu. Chach chüshüsh ehwali waxtiliq bolidu. Aq qan hüjeyrilerning töwenlesh ehwali, bedenning yallughlinishqa qarshi turush üchün yaki aldini élishta serip qilinidighan höjeyre nisbi sanining kemligenligidin direk béridu. Höjeyrilerning eng töwen chek dairdiki sanigha kapaletlik qilghan asasta dawalashni dawamlashturush intahin muhim.

Radiaktipliq nur bilen dawalinishta kélip chiqidighan ekis tesirler asasen waqitliq bolidu. Lékin, bezi ekis tesirler ömürlük bolishi mumkin. Waqit jehette bir qanche aylarghiche dawam qilishi mumkin. Dawalinish jeryanida bimarlarda her qandaq kilip chiqish mumkinchiligi bolghan dawalash eksi tesirlirini eng töwen derjide kontrol qilish, dawalashning ünümlük bolishidiki muhim basquchlarning biri bolup, bimarlar doxturliri bilen yaxshi meslihette bolush, maslishishi tewsiye qilinidu.

Xémiyelik Dorilar Bilen Dawalash

Xémiyelik dorilar bilen dawalash (Chemotherapy): Xémiyelik dorilar arqiliq rak höjeyrilerni öltürüsh mexset qilinidu. Bir xil dora we köp xil dorilarni birleshtürüp dawalashqa bölünidu. Bu xil dawalashta bezi raklarni peqetla dorilar bilen dawalap saqaytishqa bolidu. Bezilerni bashqa xil dawalashlar bilen birleshtürüp élp bérishqa toghra kélidu. Opératsiyedin burun bolidighan dawalashta dorilar arqiliq ösmilerni yigilep kichiklitish netijiside opératsiye bilen késip élénishigha purset yaritilidu. Opératsiyedin kéyin bolsa qalduq rak höjeyrilerni tazilash, rakning qaytilinish, kökleshning aldini élishta imkaniyet yaritilidu. Bezide peqetla bimarlarning késellik alametlirini yéniklitish hayatliq sapasini yaxshilash mexset qilinghan dawalash imkaniyiti bilen temin itidu.

Xémiyelik dawalashta dorilar pilanliq halda basquchlargha bölüp élip bérilidu. Yeni bir künlük yaki heptilik dawalash basquchi boyunche bir aydin bir qanche ay yaki bir yilliq dep hesaplinip bir basquchluq dawalash kursi qilip békitilidu.

Köpünche dawalash vina qan tomurgha okul qilinish arqiliq dawamlishidu. Dawalinish jeryanida bimarlar yaki aile tewabatlirining doxtur séstiralargha masliship okul süyüghlighining qan tomurda muqumlighini saqlashqa we etrapini qandaq muwapizet qilishni aktipliq bilen ügüniwélishini tewsiye qilimiz. Bezi dorilarni yene bashqa xil usullar bilenmu dawalash qilishqa bolidu. Mesilen, shilenke neychini biwaste qosaqqa kirgüzüp dawalash (intraperitoneal chemotherapy). Uningdin bashqa yiraqtiki qan tomurlar arqiliq beden ichki ezalarning qan tomurlirigha biwaste kirgüzüp dawalash usulimu qollinidu. Merkizi nérwa séstémidiki rak höjeyrilerni yoqutush üchün bimarlar intrathecal chemotherapy dep atilidighan dawalashni qobul qilidu. Bu xildiki dawalashta, yulun yollirigha neyche kirgüzüp, neyche arqiliq dorilar yulun jewhirige (cerebrospinal fluid) arilashturulup dawalash élip bérishqa bolidu.

Xéméyelik dorilarning eksi tesiri asaslighi dorilarning turi we miqtari bilen munasiwetlik bolidu. Dorilardin kélip chiqidighan eksi tesirler, huddi bashqa dawalashlargha oxshash, bir bimar bilen yene bir bimarda oxshash bolmaydu. Xéméyelik rakka qarshi dorilarning eng asasliq eksi tesiri, yeni höjeyrilerning bölünishni tizleshturushtin peyda bolidu. Qarshi turush nishani qilinghan rak hüjeyriler del qan aylinish séstémisi bilen birlikte bolghanlighi üchün, qandiki aq qan hüjeyrilerni rakqa qarshi dorilarning tesiridin saqlap qalghili bolmaydu. Netijide aq qan hüjeyrilerning mutleq sanida kémiyish bolup, yallughlinishqa qarshi turush kuchi ajizlaydu. Uningdin bashqa qan pilastinkilardimu kémiyish bolup, bimarlarda qan qétishishchanliq éqtidari ajizlap, asan qanash, zexmilinish körülidu. Hem shundaqla asan hérép charchash, maghdursizliq his qilidighan bolidu. Uningdin bashqa tizlikte bölüngen hüjeyriler, chach we ashqazan tiwit höjeyrilerde bolghan bolsa, chach chüshüsh, ishtiyi tutulush, köngül élishish we qusush, ichi sürüsh, éghiz kalpukliri qurush we yérilish qatarliq ekis tesirler körulidu.

Chach chüshüsh bolsa köpünche bimarlar endishe qilidighan mesililerning biri. Bezi dorilarning tesiride chach inchikilep yaki shalanglash ehwali bolidu. Bezilerde bolsa chach pütünley chüshüp kétish hetta bedenning bashqa orunliridiki tüklerghiche chüshüp kétish ehwalliri bolidu. Dawalinish bashlinishtin burun bimarlarda yuqurqidek mesililerge nisbeten aldin teyyarliq bolghan yaxshi. Yeni bash kéyim qatarliqlarni teyyarlash zörür. Bezi bimarlarda dawalinish jeryanida yaki dawalash axirlashqandin kéyin ipadilinishi mumkin. Lékin pütün dawalash basquchi axirliship, eslige qaytish mezgilige kelgende chach chüshüsh toxtap yéngidin chach ösüp chiqidu.

Bezi rakqa qarshi dorilarning uzun mezgillik yaki mengülük bolghan yaman tesirlirimu bar. Yeni tughmasliq (fertility) yaki tughush éqtidari töwenlesh. Bu xildiki ekis tesir shu xil dorining ishlitilishi we bimarlarning yash we jinsi bilen munasiwetlik bolidu. Erler bolsa dawalinishtin burun spérmini spérma bankisigha (sperm banking) saqlap qoyushmu bir xil tallash usulidur. Ayallarda bolsa adet toxtash, shundaqla jinsi ezalarning qurghaqlishishi we qézish alametliri peyda bolishi mumkin.

Hormon Bilen Dawalash

Hormon bilen dawalash: Bezi raklargha qarshi turushta hormonluq dorilar, rak höjeyrilerning ösushini kontorol qilishqa ishlitilidu. Bu xildiki dorilar bilen dawalash melum hormonlarning ishlep chiqirilishini toghtushush, yaki ularning xizmet muhitini özgertishlerni öz ichige alidu. Uningdin bashqa opératsiye usuli arqiliq bezi hormon ishlep chiqarghuchi eza-organlarni késip éliwétish arqiliqmu dawalash imkaniyitige ige bolghili bolidu.

Hormon bilen dawalashtimu oxshashla dorilarning bezi eksi tesiridin saqlanghili bolmaydu. Yeni bimarlarda hérip charchash, beden éghirlighi éshish, ichi qizish, köngül élishish we qusush, ishtiyide özgürüsh bolush, bezi bimarlarda hetta qan qétiwilish ehwallirimu bolidu. Ayallarda bolsa héyiz-aditige tesir körsütüsh we jinsi ezaning qurghaqlishish ehwallirimu bolidu. Uningdin bashqa bezilerde, hamildarliq ajizlishish yaki küchüyüsh ehwallirimu bolidu. Erlerde bolsa jinsi éqtidari we teliwi töwenlesh we yaki tughmasliq ehwallirimu bolishi mumkin.

Yuqurda diyilgen tesirler dorilarning turi, ishlitilish usulliri, dawalashning qisqa yaki uzun muddetlik dawalinish qatarliqlar bilen munasiwetlik bolidu. Bimarlar dawalinish jeryanida dawalinishtin kélip chiqidighan eksi tesirlerni doxturliri bilen sözlishish arqiliq aldini élish tedbirlirini biliwilishi tewsiye qilinidu.

Biologiyelik Dawalash

Biologiyelik dawalash: Biologiyelik dawalash immunotluq dawalash (immunotherapy) depmu atilidu. Bu xildiki dawalash asaslighi bedenning tebiy immunot éqtidari arqiliq (immune system) késelliklerge qarshi turush we dawalinish eksi tesirlerge bolghan qoghdunush kuchini ashurushta yardemde bolidu. Bu xil dawalash, monoclonal antibodies, interferon, interleukin-2 we colony-stimulating factors qatarliq dawalash turlirini öz ichige alidu.

Biologiyelik dawalashtin kélip chiqidighan eksi tesir dawalash turige qarap oxshash bolmaydu. Köp körülidighan alametler bolsa, zukamsiman alametler bolup, yeni burundin su éqish, qizish, muskul aghrish, maghdursisliq, ishtihayi tutulush, köngül élishish, qusush, ichi surush qatarliq alametler bolidu. Uningdin bashqa bimarlarda asan zexmilinish, asan qanash, tire qurghaqlishish, beden ishshish qatarliqlarmu bolishi mumkin. Bezi alametler bimarlar arisida bezilerde yénik yaki bezilerde éghir bolishi mumkin. Biraq dawalash toxtighanda alametlermu özlügidin tugeydu.

Ilik Yötkesh

Ilik yötkesh (bone marrow transplantation BMT) yaki ghol höjeyre yötkesh (peripheral stem cell transplantation PSCT): bu xil usullarmu rak dawalashta ishlitilidu. ilik Yötkesh bolsa özidin (autologous) yeni biwaste (bimarning özidin kelgen höjeyriler; aldin ela saqlanghan bolishi kirek), bashqilardin yeni wastiliq (allogeneic) (höjeyre bashqilar teripidin teminlinidu) we yaki qandashlar (syngeneic) (höjeyre qandashlar teripidin teminlinidu) öz ichige alidu. Her ikki xil (BMT yaki PSCT) höjeyre yötkesh usuli bolsa bimarlargha saghlam bolghan ghol (stem cell) höjeyre bilen teminleshni mexset qilidu. Bu xildiki höjeyriler xéméyelik dawalash yaki radiaktipliq dawalashta zexmilengen yaki buzulghan höjeyrilerni eslige kelturidu yaki qaytidin yasaydu.

Yuquri miqtardiki xéméyelik dora yaki radiaktipliq nur qobul qilghan BMT yaki PSCT bimarlirida bolsa yallughlinish xewipi yuquri bolidu. Uningdin bashqa asan qanash nisbiti yuquri bolidu. Shunglashqa alahide bolghan sharait telep qilinidu. Yeni alahide lahilengen yalghuz kishilik balnis, pütünley mikropsislanghan ayrimxana, kirip chiqishlarmu alahide kontrol qilinidu. köp körülidighan ekis tesir bolsa, höjeyre yötkesh jeryanida köngül élishish, qusush qatarliqlar. Deslepki künlerde tonglap titresh, qizish ehwalliri bolidu. Uningdin bashqa bashqilar tereptin ilik qobul qilghan bimarlarda bolsa GVHD (graft-versus-host-disease) dep atilidighan késellik peyda bolushi mumkin. Yeni teminligüchining iligi teminlengüchining toqulmilliri (jiger, tire, hezim yoli) bilen qarshilishish ehwalini körsütidu. GVHD alamiti bezilerde yénik, bezilerde éghir bolidu. Bu xil ehwal her qandaq waqitta yüz béridu hetta dawalinip bir qanche yillardin kéyinmu bolushi mumkin. Adette dorilar arqiliq bu xil heterning aldini élish yaki körülgen mesililerni bir terep qilish mumkinchiligi bar.











  Dawalinishtin burunqi aldin teyyarliq
Date: 2007-03-10 (Sat)
Rak késelligige giriptar bolghan bimarlar aldi bilen özligidin aktip herketke kilip, özining dawalinish pütün basquchigha aktip positsiyede bolushi, shuning bilen birge qetti niyetke kilishi zörur. Imkan qeder pütün dawalash basquchida qandaq dawalinish usullirining barlighi we özining qanchilik imkaniyet ichide ushbu pursetni qolgha kelturishi qatarliqlardin aldin ela chushenche we bilim igellishi kirek.

Elwette, rak késelligige giriptar bolghanliq diagnozini anglighan her bir bimar, shock yaki qattiq bésém his qilmay turalmaydu. Özining her qandaq oyi yaki ghem qayghulliri bolsa doxturliridin sorap meslihet élishi kirek. Yaki yazma xet sheklide suallar tizisi tüzüp chiqishi we érishmekchi bolghan jawapning netijisigimu aldin teyyarliq qilip qoyushi kirek. Imkan yetse doxtur bilen meslihetleshken mezmunlardin hatire qaldurup qoyush, yaki bolmisa ün alghulargha élip qoyup, chushinelmigen yaki iddiyesidin ötmigen mezmunlarni qayta qayta anglash yaki pikir yurguzush netijiside mesililerni aydinglashturiwilishigha asanliq yarilishqa tirishchanliq qilishi kirek. Aile ezaliri yaki uruq tuqqan dos-buraderlirinimu doxturi bilen bolghan söhbetke hemdem bolushigha heydekchilik qilip, dawalash bashlinishtin burunqi we dawalinishning pütün basquchidiki maslishish keypiyatini yétéldurushi zörur.
Töwendiki bir qanche zörur bolghan suallarni dawalash bashlinishtin burun doxturlardin sorap énéqliwilishni tewsiye qilimiz:

1. Késellik diagnozi nime?

2. Rak bashqa ezalargha tarighan ehwallar barmu qandaq?

3. Késellik qaysi basquchta?

4. Qandaq dawalash usuli bar? Nime üchun mushu xil dawalashni tewsiye qilisiz? Sewebi nime?

5. Qandaq yéngiche dawalash usulliri tetqiqat qiliniwatidu? Yéngiche klinikiliq tejirbilerge men muwapiq kilemdimen? Her bir xil dawalash usulida men qandaq yaxshi imtiyazlargha érisheleymen?

6. Dawalash jeryanidiki xeter yaki ekis tesirler (side effects) qandaq bolidu?

7. Rakni dawalighanda tughmas bolup qalamdu? Qandaq amallar arqiliq saqlinip qélish kirek?

8. Dawalinishtin burun nimilerni qilsam bolidu?

9. Dawalash qandaq basquchlarda bolidu?

10. Qanchilik waqit dawalinimen?

11. Mining normalni paliyitimde özgürüsh bolamdu? Qanchilik waqit dawamlishidu?

12. Dawalashqa qanchilik iqtisat serip bolidu?





  Ikkinchi meslihetchi (second opinion) bilen meslihetlishish
Date: 2007-03-10 (Sat)
Dawalash bashlinishtin burun bimarlar ikkinchi meslihetchi bilen özining késellik diagnozi, dawalash pilani toghrisida meslihetlishishni ümüt qilishi kirek.

Töwende ikkinchi meslihetchini qandaq izdeshning bir qanche usulini tonushturimiz:

1. Bimarning mes’ul doxturi arqiliq mushu kesipning mutixessisliridin meslihet élishni ötünishi eng muwapiq.

2. Rak késellikler merkezliri arqiliq ushbu kesip bilen shughullinidighan mutixessisler uchur ambiridin uchurgha ige bolush.

3. Bimarlar énternet yaki bolmisa bashqilarning tonushturishi arqiliq melum yerlik orunlardiki dawalash merkezliri, özige yéqin bolghan doxturxana yaki médetsina mektepliridin uchurgha ige bolushi kirek.



  Rak Keselligini Dawalash
Date: 2007-03-06 (Tue)
Rakni dawalash, rakning tipi, chong-kichikligi, orni, késellik basquchi, bimarlarning adettiki saghlamliq ehwali, hem shundaqla bashqa amillar bilen munasiwetlik. Doxturlar her bir bimarning késellik tereqqiyatigha asasen konkritni pilanlarni tüzüp chiqidu.

Rak bimarlirini dawalash, bir türküm rak késelliklirini dawalash mutixessisler etriti teripidin élip bérilidu. Ular asaslighi radiaksiyelik ösme dawalash mutixessisliri (radiation oncologist), méditsina ösme dawalash mutixessisliridin (medical oncologist) terkip tapidu. Köp sandiki raklar opératsiye arqiliq dawalash (surgery), radiaktipliq nur bilen dawalash (radiation therapy), xémiyelik dorilar arqiliq dawalash (chemotherapy) hormon bilen dawalash (hormon therapy)we biologiyelik dawalash (biological therapy) arqiliq élip bérilidu. Mutixessisler bimarlarning ehwaligha qarap bir xil dawalash usuli yaki köp xil dawalash usuli bilen dawalinishning zörurligige höküm qilidu.

Klinikiliq tejirbe (clinical trials) yaki tetqiqatliq dawalashlar rak bimarlirini intahin muhim bolghan dawalash usulliri bilen teminleydu. Tetqiqat bolsa nurghunlighan yéngi dawalash usulliri bilen teminlepla qalmastin shundaqla pen texnika suallirigha ilmi usulda jawap beridu.



  Rak diagnoz qollanmisi
Date: 2007-03-06 (Tue)
Rak késelligining kelgusi aqiwiti zadi qandaq bolidu digen mesile, peyda bolghan rakning ipadilinip chiqish tebihiti bilen munasiwetlik bolidu. Rakning tebihitini we kelgusi aqiwiti nime bolidu digenlerni chüshünish, bimarlargha qaritilghan hayatliq dawalinish pilanini tüzüp chiqishta zor yardemge érishturidu.

Bimarlar hemishe doxturliridin yaki bolmisa öz késellikige munasiwetlik bolghan istastika matiryalliridin paydilnip özining kelgusi dawalinish ünümining qandaq ehwalda bolidighanlighidin endishe qilip, mining aqiwitim (prognoz) qandaq bolar? digendek soallarni sorishi mumkin.

Késellik aqiwiti diginimiz, késellikning kelgusi dawalash ünümidin bisharet béridighan hem shundaqla késelliktin eslige qaytishchanlighigha höküm qilidighan tibbi pen kesqi uqumdur.

Rak bimarlirining dawalash aqiwiti, nurghun amillargha munasiwetlik bolidu. Asasliq amillar bolsa, rakning tipi, késellik basquchi, derijisi, qoshumche amillar bolsa, bimarning yash-qorami, adettiki saghlamliq ehwali, shundaqla dawalashqa bolghan inkasi bilen munasiwetlik. Elwette yuqarqidek amillarning özgürüshge egiship, bimarlarning dawalinish aqiwitidimu özgürüsh bolidu.

Bezide kishiler bar bolghan istastikiliq uchurlardin paydilnip dawalash ünümining kelguside qandaq bolishini sinap kürushkimu bolidu. Bimarlar hem shundaqla bimarlarning aile tawabatlirigha nisbeten istastikiliq uchurlar yardemde bolishi mumkin. Chünki ochuq élan qilinghan istastikiliq uchurlar nurghunlighan klinikiliq netijiler hem tejirbe sawaqlardin élinghan. Lekin istastikiliq uchurlar kelgusige nisbeten pütünley toghra baha birelmesligimu mumkin. Chünki bir bimar bilen yene bir bimarning ehwali pütünley oxshash bolishi natayin, dawalash ünümi we inkasi köp periqliq bolidu.

Eger bimarlar késellik aqiwitige munasiwetlik bolghan uchurlargha érishmekchi bolsa, doxturliri bilen sohbetlishishi kirek. Doxturlar we bimarlarning aile tawabatliri bimargha nisbeten eng yéqin yardenchi we meslihetchi bolalaydu. Elwette doxturmu bimarlar ümüt qilghan inchike terep, mezmunlarghiche heqiqetni asas qilip siz bilen hemdemde meslihette bolishi kirek



  Rak kesellik basquchi
Date: 2007-03-06 (Tue)
Egerde késellik rak dep diagnoz qoyulsa, doxturlar rakning qaysi basquchta (stage) ikenligini muenleshtürishi zörur. Rak basquchini bikitish intahin inchikilik hem shundaqla sezgürlük bilen muamile qilishni telep qilidu. Yeni rak taralghanmu yoq? egerde shundaq bolsa bedenning qaysi böleklirigiche yétip barghan? Digenge oxshash mesililerni etrapliq analiz qilishqa toghra kilidu.

Dawalash istratigiyesini (pilani) belgilesh, rakning qaysi basquchta ikenligige qarap belgilinidu. Doxturlar rakning qaysi basquchqa kelgenligini teximu éniq belgülesh üchün, téximu köp bolghan alahide laboratoryelik tekshürüsh, teswirlik tekshürüshlerni tetqiq qilish arqiliq rakning tarighan tarimighanlighigha hökum qilidu. Teximu éniq bolghan diagnoz uchirigha ige bolush meqsidide bezi ehwallarda, Doxturlar qorsaq eynigide opératsiye qilish usuli arqiliq qorsaq boshlughidin ewrishke élip, rakning qorsaq boshlughigha tarighan tarimighanlighigha hökum qilidu.



  Rakqa diagnoz qoyush
Date: 2007-03-06 (Tue)
Teswirlik tekshurush:
Egerde késellik alametliri körülse, doxturlar bimarlarning késellik tarixigha asasen beden tekshürüsh élip baridu. Uningdin bashqa adettiki saghlamliq signallirini birdin bir tekshürüp ötküzüp oxshash bolmighan sinaq we tekshürtüshni buyruydu. Laboratoryelik tekshürüsh we resimge élip tekshürüshni öz ichige alidu. zörur bolghanda toqulmilardin ewrishke élip tekshürüp rakning peyda bolghan yaki bolmighanlighini qarar qilidu.

Laboratoryelik Tekshürüsh: Qan we süydük tekshürüsh doxturlarni bimarlarning saghlamliq ehwalining qandaqlighigha hökum qilishta muhim bolghan uchur bilen teminleydu. Uningdin bashqa qan, süydük yaki melum toqulmilarning terkiwidiki alahide maddilarni yeni ösmidin bisharet bergüchi dep atilidighan maddilarni mexsus tekshürüsh obikti qilip tallap tekshürüsh qilidu. Egerde rak peyda bolsa ularning nisbi qimmet dairside binormalliq körülidu. Biraq, peqetla laboratoryelik tekshürüsh arqiliq rak dep diagnoz qoyushqa bolmaydu.

Beden ichidiki ezalarni resimge élip tekshürüsh, oxshashla doxturlarni beden ichide ösme peyda bolghan bolmighanlighigha hökum qilishta zor yardemge ige qilidu. Teswir bir qanche usullarni qollunup hasil qilinidu.

X-nuri (Rentigen nuri): Eng köp qollinidighan usul bolup, beden ichi ezaliri we söngekni biwaste resimge élip körgili bolidu. 

CT teswiri (computed tomography) dep atilidighan alahide tekshürüsh usulida üzlüksiz teswirge érishkili bolidu.

Radiaksiyelik teswir (Radionuclide scanning): Bu xildiki tekshürüshte bimarlar radioaktipliq maddilarni ichish yaki tomurgha biwaste okul qilish netijiside érishken teswir bolup alahide tekshürüsh eswabi arqiliq radiaktipliq maddilarning beden ichidiki ipadilinish ehwalini küzütüshke bolidu. tekshürüsh axirlashqanda bu maddilar tizlikte beden sirtigha chiqiriwitilidu.

Ultra awazliq dolqun (Ultrasonography): bu xil tekshürüsh arqiliqmu beden ezalarning teswirlik körunishige érishkili bolidu. Bu xil ultra awaz dolquni bedenge hich qandak zexme yetküzmeydu. Tekshürüsh qolayliq bolush ewzelligige ige. Bu xil ultra awazlik dolqundin peyda qilinghan teswir sonogram dep atilidu. Teswir TV ékrani (monitor) arqiliq köz bilen körushke ige qilinidu hem bésip chiqarghili (print) bolidu.

Magnitliq inkas teswir (Magnetic Ressonence Image MRI): Magnitliq komputer qurulma arqiliq bedenning her qaysi orunlirining inchike yerlirigiche resimge alidighan eswaptin ibaret. Teswir TV ikrani (monitor) arqiliq köz bilen körgili bolidu hem bésip (print) chiqarghili bolidu.

Toqulmidin ewrishke elip tekshurush:
Toqulmidin ewrishke élip tekshürüsh bashqa tekshürüshlerge oxshash doxturlarning rakqa diagnoz qoyushigha yardem béridu. Bu xil tekshürüshte, toqulmilardin ewrishke élinip pathologistlar mikroskop astida tekshürüp diagnoz qoyudu. Ewrishkiler adette töwendiki uch xil usulda élinidu. Yeni ichki eza eynigi (endoscopy), yingne arqiliq (neddle biopsy), opératsiye arqiliq (surgical biopsy).

Ichki eza eynigi: Doxturlar inchike boghan nur yorughluq bekitilgen neyche yeni ichki eze tekshürüsh (endoscopy) eynigi arqiliq bedenning ichki ezalirini biwaste köz bilen körgili bolidu hem shundaqla beden ichide körgen körunishni resimge alghili, toqulma we hujeyrilerdin ewrishke élip tekshürüsh qilghili bolidu.

Yingne arqiliq: Doxturlar normal bolmighan orunlardin yingne arqiliq intahin kichik bolghan toqulma ewrishkillirini élip tekshürüsh élip baridu.

Opératsiye arqiliq: Opératsiye arqiliq toqulmilardin ewrishke élish (surgical biopsy) ikki xil usulda élip bérilidu biri pütünley késip élip (excisional) yeni rak bolghan ösmini etrapidiki normal toqulmilar bilen biraqla qoshup késip éliwitish arqiliq, yeni biri qismen késip élip(incisional) tekshürüsh qilidu. Egerde rak hujeyriler bayqalsa tizlikte chong opératsiye qilinip késip éliwitilishi zörür.
Bimarlar adette toqulmidin ewrishke élip tekshürüsh jeryanida rakning tarap kétishidin (yaki bashqa her xil tiptiki opératsiye usulliridin) bekla endishe qilidu. Bu xil ehwal adette intahin az körülidu. Opératsiye doxturliri alahide bolghan texnikilar arqiliq opératsiye jeryanida rakning tarap kitishining aldini alidu. Mesilen, Egerde toqulma ewrishkisi köp orundin élinish zöruriyiti bolsa, her bir orungha oxshash bolmighan eswaplarni ishlitidu. Shundaqla ösme bilen qoshup etraptiki normal toqulmilarning chégrisidin halqishi shert qilinghan asasta késip élinish telep qilinidu. Mushundaq qilish arqiliq rakning etraptiki normal toqulmilargha tarash pursitini eng töwen derjige chüshürüp ünümluk halda rak tarashning aldini alidu.

Beziler opératsiye jeryanida rak hujeyre hawagha yoluqsa rakning tarishini keltürüp chiqiridu dep qaraydu. Bu pütünley exmiqaniliq köz qarash. Bimarlar egerde toqulma élinip tekshürülish yaki opératsiye qilinishqa zörur körülse, tekshürülishke nisbeten köz qarishi bolsa choqum mes’ul doxturi bilen munazire we meslihette bolush kirek.









  Rak Kesellik Alametliri
Date: 2007-03-06 (Tue)
Rak oxshash bolmighan késellik alametlirini peyda qilidu.
·Emchek yaki bedenning namelum qismi qélinlap qélish yaki ösükche peyda bolush.
·Sögel yaki mengdiki éniq bolghan özgürüsh.
·Dawalap saqaymighan aghriq.
·Ghidiqlap kelgen hötel yaki nepes siqilish.
·Chong teret yaki kichik teret aditide özgürüsh bolush.
·Hezim qilish yaxshi bolmasliq yaki yütüsh qéyinlishish.
·Sewepsis beden éghirlighida özgürüsh peyda bolush.
·Sewepsiz qanash.
Yuqurdikiler yaki bashqa alametler körülse peqetla raktin peyda bolghan bolishi natayin. Uningdin bashqa yuqumluq zukam, yaxshi süpetlik ösme yaki bashqilardin bolghan bolishi mumkin. Eng muhimi meyli qandaq alametler yaki fizologiyelik özgürüshlerdin qet'iy nezer doxturgha körünüsh zörur. Peqet doxturlarla diaginoz qoyush salahitige ige. Shuni eskertimizki rakning deslepki basquchida adette aghrish peyda bolmaydu. aghrighanda doxturgha körunimen deydighan xataliqtin hezer eylesh kirek.



  Rakni tallap aldin tekshurush we Baldur bayqash
Date: 2007-03-06 (Tue)
Bezi waqitlarda, rak késelligini rak alametliri kélip chiqishtin burun bayqap chiqish mumkinchiligi bar. Yeni her qandak késellik alametliri bolmighan kishilerni melum yash qoramigha yetkende merkezlik halda tekshürüsh usuli tallap aldin tekshürüsh dep atilidu. Qerelik beden tekshürüsh arqiliq doxturlar her qandak bir binormalliq we ösme yaki ösukchilerni bayqishi mumkin. Alahide tallap tekshürüsh, yeni laboratorliq tekshürüsh, X-nur yaki bashqa mexsus tekshürüshler arqiliq az sandiki bir qisim raklarni bayqash tamamen mumkin
Töwende bir qanche tekshürüsh usulini tonushturimiz:



Emchek: Mammogram bolsa emchek rakini bayqashta rak késellik alametliri bayqilishtin burun aldin tallap tekshürüshte eng yaxshi bolghan tekshürüsh eswabidur. Mammogramda emchek alahide tiptiki X-nur teswirini hasil qilidu. Nurghun döletlerde mushu xil aldin tallap tekshürüsh usuli arqilik emchek rakining peyda bolush xetirining aldini almaqta. Amirika bashliq tereqqi qilghan döletlerdiki döletlik rak késellikler institutliri 40 yashtin ashqan ayallarni mammogramda her 1-2 yilghiche qerellik tekshürtüp turushni tewsiye qilip kelmekte.



Matka boyni: Doxturlar matka boyni rakini tallap aldin tekshürüshte Pap sinighi (Papanicolaou test) yaki Pap smear sinighini eng köp qollinidu. Bu xil sinaqta hujeyrilerni matka boynigha yighip, hujeyre ewrishkisini mikroskopta tekshürüp rakni biwaste yaki rak peyda bolushtin burunqi özgürüshlerni bayqighili bolidu.
Chong üchey we tüz üchey: Tallap aldin tekshürüsh usulliri arqiliq chong we tüz üchey rakini bayqashqa bolidu. Egerde melum kishi 50 yashtin ashqan, aile tawabatida üchey raki késellik tarixi bolsa yaki bashqa xeterlik amillar bolghan bolsa, doxturlar bir yaki bir qanche xil tekshürüshni tewsiye qilidu.



Bezi waqitta chong üchey yaki tüz ücheydiki ösme qanaydighan ehwallar bolidu. Chong teretke intayin az miqtarda ariliship kilidighan qan terkiplerni yoshurun qan sinighi arqiliq tekshürüp chiqishqa bolidu. Bezide doxturlar neyche shekillik eswap (S-shekillik üchey eynigi) arqiliq tüz we chong ücheyning töwen qismini tekshürüshke bolidu yaki éliktirliq üchey tekshürüsh eynigi arqiliqmu tekshürüsh élip baridu. Egerde tekshürüsh jeryanida binormal orunlar bayqalsa ewrishke élip mikroskopta tekshürüsh élip baridu. Bariumni kilizma qilip tekshürüshte bolsa, barium süyüqlighini meqet arqiliq ücheyge kilizim qilish arqiliq chong we tüz ücheyning üzlüksiz bolghan X-nur körünishini resimge alghili bolidu. Barmaq bilen tüz ucheyni tekshürüsh bolsa eng köp qollinidighan intayin addi bolghan tekshürüsh usuli bolup doxturlar bigiz barmighining tuyghusi arqiliq meqet we tüz ücheydiki binormalliqni tekshürüp chiqidu.
Doxturlar tallap aldin tekshürüsh usulining bashqa raklarni tekshürüshte qanchilik ewzelligi barlighini toluq mueyyenleshturmigen bolsimu lékin tire raki , öpke raki we éghiz boshlighi raklirinimu tallap aldin tekshürtüp turushning zörurligini tewsiye qilidu. Uningdin bashqa erlerning mezi bézi, uruqdan, ayallarning tuxumdan qatarliq raklarnimu tekshürtüshning zöruriyiti bar.



Doxturlar tallap aldin tekshürüshni tewsiye qilishtin burun nurghun amillarni oylimay bolmaydu. Meslen her bir kishining beden éghirlighi, yash qurami, késellik tarighi, adettiki saghlamliq exwali, aile famile tarighi we turmush adetliri qatarliqlar. Doxturlar igelligen uchurlar we gumanliq amillarni mulahize qilish asasida, rakka qarap tereqqi qilish xetirining bar yoqlighini alahide agalandurishi kirek. Uningdin bashqa muwapiq bolghan tallap aldin tekshürüshning zörurligini tewsiye qilish kirek. Shundaqla egerde rak bayqalsa, doxturlar rakning tipigha qarap dawalash hem dawalashtin kilip chiqidighan ekis tesirlarni qandaq bir terep qilishning konkritni pilanlirini tüzüp chiqishimu zörur. Bimarlar hem shundaqla aile tawabatliri tallap aldin tekshürüshke ait bolghan her qandaq éniq bolmighan sualliri bolsa doxturliridin sorishi yaki munasiwetlik meslihet bérish merkezliri, mutixessisler meslihet bérish etretlirining meslihetini élishi zörur dep qaraymiz.



  Rak peyda qilghuchi xeterlik amillar
Date: 2007-03-05 (Mon)
Töwende bir qisim rak késelligini ilgiri sürüsh mumkinchiligi bolghan amillarni tonushturimiz.



Tamaka: Biwaste tamaka chékish, yaki wastiliq, qerelik halda atmosforadiki tamaka isliri bilen uchrishish, nurghun rak késelligi bilen ölüshni kelturup chiqishta ozini tartip bolalmaydighan mes’uliyiti bar. Mesilen, Amirika bashliq nurghun tereqqi qilghan ellerde her yili üshtin bir kishi ushbu seweptin hayatidin ayrilip turidu. öpke rakidin ölüshning 85%din köpregini tamaka chikish keltürüp chiqarghan. Tamaka chekküchilerde bolsa, her künligi toxtimastin bir qanche yillar ötkende öpke rakigha giriptar bolush xetiri hessilep ashidu. Her künligi bir qap tamaka chekküchilerde bolsa öpke rakigha giriptar bolush nisbiti tamaka chekmigüchilerge sélishturghanda 10 hesse yuquri bolidighanlighi ispatlanmaqta.



sigarit chekküchilerdimu oxshashla chekmigüchilerge qarighanda bashqa tiptiki rak kiselligige tereqqi qilishi mumkin. Mesilen, eghiz boshlighi raki, boghuz, qizil önggech, ashqazan asti bézi, dowsaq, börek we matka raki qatarliqlar. Tamaka chékish yene oxshashla ashqazan , jiger, mezi bézi, chong üchey we tüz üchey qatarliq raklarning tereqqiyatinimu ilgiri suridu. Egerde tamaka chékishni toxtatqanda rakning xetirimu üzlüksiz töwenleydu. Shundaqla tamakini tashlighanda bu xeter her yili rétimliq halda töwenlep baridu.
Meyli biwaste tamaka chékish yaki wastiliq tamaka chékish bolsun oxshashla nurghun kiselliklerni kelturup chiqirishning ot quyrighidur. Shunglashqa tamakini tashlash saghlamlighimizgha kapaletlik qilshtiki mejburiyitimiz dep qarash intahin zörur. özligidin tamak tashlash, yaki tamaka tashlashta qiynalghanda doxturlardin, chish késellik mutixessisliridin, yaki bashqa saghlamliqni saqlash organliridin meslihet sorap yardemge érishishni iltimas qilish kirek. yaki tamaka tashlash etretliri, fondy jemiyetlirige eza bolup qatniship wedimizge wapa qilishimiz, uchur merkezliridin her waqit uchur igellep kireklik matiryallarni yighip bashqa tamaka tashlighuchilarning yéqin meslihetchisi, yardemchisi bolup saghlamliqni saqlash sehniside aktip rollarni oynishimiz lazim.

Yimeklik: Tetqiqatchilar yimeklik amilining rakning tereqqi qilishida qandaq rol oynaydighanlighi ustide tetqiqat élip barmaqta. Yuquri mayliq yimeklikler bezi raklarning, Mesilen, Chong üchey, Matka, Mezi bez raki qatarliqlar bilen munasiwiti barlighi qeyt qilinmaqta. Heddidin artuq sémizlik bolsa, Yashan’ghanlardiki emchek raki, Mezi bez , Ashqazan asti bez , Matka , Chong üchey we Tuxumdan raki bilen munasiwetlik bolishi mumkin. Yene bezi tetqiqatlarda yimeklik terkiwidiki talalar(fiber) we miniralni ozuqluqlarning bezi xildiki raklargha qarshi turushta yardimi bolidighanlighini tewsiye qilinmaqta.



Insanlar saghlamliq yimekliklerni tallap ishlep chiqirip rakning xetiridin qoghdunush mumkinchiligige alahide itiwar bérishi kirek. Ozughluq tengpunglighi (balance) yaxshi tengxelgen yimeklikler bolsa, yuquri talaliq, serxil vitaminlar, miniralnilar we töwen mayni öz ichige alidu. Bu xil türdiki yimeklikler, köp méqtardiki miwe-chiwiler, sey-köktatlar, bughday tipidiki bolkilar, purchaq ailisidiki yimeklikler we az méxtardiki tuxum, maysiz gösh, süt, sarmay, cheeses, salad we margarine qatarliqlardin terkip tapqan bolidu. Köp sandiki pen tetqiqatchilar yuqurda diyilgen tengpunglighi tengshelgen yimekliklerni istimal qilishni tewsiye qilidu. Peqet yüzekila vitamin yaki miniralnilar toluq kapaletke ige bolghan yimekliklerni tewsiye qilmaydu.(chünki uchur dewridiki bu dunyada éqtisadi paydidin nezirini üzelmeydighan bezi bir élan shirketliri, gézit jornal, téliwizor élanlirida vitamin we miniralni maddilarnila köptürüp élan bérishke oxshash yüzeki tekitleshler köp salmaqni igelleydu).

Ultra binepshe nur: Ultra binepshe nur quyash nuridin peyda bolghan bolup, uzaq muddetlik asta xaraktirliq uchrishish yaki qisqa muddetlik biwaste uchrishish netijiside tire qismi zexmilinishke uchrap tire rakining peyda bolishini kelturup chiqiridu (ultra biepshe nur UVA weUVB ni öz ichige alidu). Sun’iy ultra binepshe nur, yeni ultra binepshe nur lampisimu oxshashla tirini zexmige uchritidu shundaqla tire rakining peyda bolush xetirini ilgiri suridu.



Ultra binepshe nurdin peyda bolidighan tire rakining xetiridin qoghdunish intayin zörur. Eng yaxshisi chüshtin burun sa’et 10 din chüshtin kéyin sa’et 3 giche bolghan ariliqtiki quyash nurigha qaqlinishtin saqlinish, eng ünümlük usul dep qarilidu. Shuning bilen birge qaqlinish waxtini qisqartip nurning tesiridin saqlinish lazim.



Nurghun doxturlar, meshghulat waxtida qalpaq kiyish, ultra binepshe nurdin saqlinish köz eynigi taqash, yeng uzun bolghan kiyimlerni kiyish, quyash nuridin saqlinish mayliri sürtüsh qatarliqlar arqiliq köp sandiki tire rakidin saqlinishqa yardimi bolidighanlighini tewsiye qilidu. Quyash nuridin saqlinish maylirining küchlük ajizlighi uning terkiwidiki quyashtin saqlanghuch amil (sun protection factor:SPF) teripidin belgilinidu. Eger SPF yuquri bolsa unining saqlinish küchimu zor bolidu, Eger SPF melum toluq mixtargha yetmise quyashtin saqlighuchi kiyimlerning ornini alalmaydu .

Isprit(Alcohol): Heddidin artuq isprit terkiwi bolghan ichimliklerni istimal qilghanda bir qisim yeni éghiz, gal-angina, boghuz, qizil önggech we jiger qatarliq raklarning peyda bolush xetirini ilgiri suridu (egerde tamaka chikish bilen birlikte haraq ichidighan kishilerde bolsa bu xil xeterlik amil alahide yuquri bolidu). Bezi yéqinqi tetqiqatlarda haraq ichgüchilerde emchek rakining peyda bolush xetirining üzlüksiz yuqurlaydighanliqi ispatlap chiqildi.

Ionlashqan radiaktip nur: Hujeyriler X-nur (X-ray) peyda qilghan ionlashqan radiaktip nur sewebidinmu zexmilinishke uchraydu. Radiaktiplashqan (radioactive) maddilar, nurlar siritqi muhittiki melum orun yaki bashqa menbelerdin atmusforagha singip kiridu. Yuquri mixtardiki ionlashqan radiaktip nurlar rak we bashqa késelliklerni kelturup chiqiridu. Atom bombisining tesirige uchrighan yaponiyediki hayat qalghanlarni tekshurush netijisidin ionlashqan radiaktip nurning tesiridin aq qan késili (qan raki) we bashqa raklarning, yeni emchek raki, qalqansiman bez raki, opke raki, ashqazan raki we bashqa ezalardiki késelliklerning éship bériwatqanlighini köriwalghili bolidu.



1950 -yildin burun, X-nuri balilar we qoramigha yetkenlerning bir qisim rak bolmighan késelliklirini (kökrek bezi yoghunap qélish, yutqunchaq we angina yoghunap qélish, bash tézi, qongi yoghon yarisi), dawalashqa ishlitilip kélingen. Bash boyun qismi radiaktipliq nur bilen dawalan'ghan bolsa, ularda bir qanche yil ötkendin kiyin qalqansiman bez rakigha tereqqi qilish xetiri ottura hisaptikilerdin yuquri bolidu. Egerde kishilerde shuninggha oxshash késel tarixi bolsa doxturlirigha doklat qilishi kirek.
Radiaktip nurlar bilen rak késelligini dawalighanda oxshashla normalni hujeyrilermu zexmige uchraydu. Bimarlar radiaktip nur bilen dawalanghanda, radiaktipliq dawalash tesirining ikkinji rakni peyda qilish xetirining qandaq bolidighanlighini doxturlar bilen pikirlishishni ümut qilishi mumkin. Bu xil xeter bimarlarning dawalinish mezgilidiki yash qorami, shundaqla dawalinishqa érishken beden ezalar bilen munasiwetlik bolidu.



X-nuri yeni dawalashqa ishlitilidighan X-nuridin towen bolghan mixtardikiliri diaginoz üchünmu ishlitilidu. Bu menidin éyitqanda X-nurining xetiridin ewzelligi éship kétidu. lékin qayta qayta uchrushish bedenge ziyanliq. Shunglashqa doxturlardin X-nur bilen uchrushishning zöruriyiti bar yoqlighini, ishletkende bedenning bashqa ezalirini qandaq qoghdash kirekligini etrapliq meslihetlishiwilishi kirek.

Xémiyelik we bashqa maddilar: Bezi bir qisim maddilar yeni xémiyelik birikmiler, métal, yaki qurut-qongghuzlarni öltürgüchi dorilar bilen uchrashqanda rakning peyda bolush xetiri éship baridu. Mesilen, hazirche éniq bolghan rak peyda qilghuchi maddilar bolsa; tash paxta, nickel, cadmium, uranium, radon, vinyl chloride, benzidene qatarliqlar bolup rak peyda qilghuchi amillar (carcinogens) diyilidu. Ular yalghuz yaki bashqa rak peyda qilghuchi amillar, tamak chékish qatarliqlargha oxshash öz ara birikip rak peyda bolush xetirini ilgiri sürishi mumkin. Mesilen, tash paxta chang-tozanglirini sümürgenlerde bolsa öpke késelligi shundaqla öpke rakining peyda bolishi ilgiri sürilidu. Bolupmu bu xil xeter tash paxta xizmetchilliride alahide yuquri bolidu. Shunglashqa shuni alahide tekitlesh kirekki, bu xil hizmet bilen shughullan’ghuchilar hizmet qa’ide nizamnamilliri boyinche ish körishi, matiryallardin chiqidighan minéralnilarning zexmisidin qoghdinishi intayin muhim.

Hormon bilen dawalash (Hormon replacement therapy:HRT): Doxturlar adet toxtighan mezgilde kélip chiqidighan bezi alametlerni (qizitma we vaginal qurghaqlishish) kontrol qilishta, yalghuz estrogen, yaki estrogen bilen progesterone ni birleshturup ishlitishni dewet qilishi mumkin.



Tetqiqatlarda, yalghuz estrogenni ishletkende matka rakining peyda bolush xetirining ilgiri sürilidighanlighini ispatlap berdi. Shuning üchün köp sandiki doxturlar yalghuzla progesterone yaki az mixtarda estrogen bilen birleshturushni rétsip qilidu. Progesterone da bolsa, estrogenning matka diwarida peyda qilidighan yamanliq tesirlirini tosus éqtidarigha bolup matka diwarining artuqche ösüshining aldini alidu. Matka diwaridiki artuqche ösüsh peqetla estrogen bilen munasiwetlik. Estrogenni matkisini opératsiye (hysterectomy) qilip éliwetkenlerge rétsip qilip ishlitishke bolidu. Chunki matka rakigha giriptar bolush xewipi yoq.



Bezi tetqiqatlarda estrogenni yalghuz uzaq mezgil ishletkende emchek rakiningmu peyda bolush xetirining ashidighanlighi qeyt qilinidu. Yene bezi tetqiqatlar her ikkisini birleshturup ishletkende yuquri bolush éhtimallighi barlighini alahide tekitleydu. Egerde hormonlarni ishlitish toghra kelgende doxturlarning mesliheti boyinche ish körush aqilaniliktur

Diethlstilbestrol(DES): DES bolsa sun’iy usulda estrogen shekilenduridighan madda bolup hamildarliq mezgilidiki birleshme aqiwetlerning aldini élishta dora supitide 1971-yildin burun Amérika qatarliq döletlerde keng kölemlik ishlitilgen. kéyinki mezgillerde ayallarning matka we vagina da binormal bolghan hujeyrilerning (dysplasia) ösüshige oxshash özgurusherni keltürüp chiqidighanlighi ispatlap chiqildi. Shundaqla az bir qisimlarda, matka we vaginal raki peyda bolghan. Shuning üchün bu xil hormonlarni ishletkenler bolsa doxturlarning meslihetini élip tekshürtüp turushni tewsiye qilimiz. Uningdin bashqa ayallar hamildarliq mezgilide DES ni ishletkenlerde tughuttin kéyinki qiz hamiliside melum yashqa barghanda emchek rakigha giriptar bolush xewipiningmu barlighini eskertimiz. Oghul hamiliside bolsa uruqdanda gheyrilik, yeni uruqdan öz ornigha chüshmeslik yaki kichik uruqdan qatarliqlar körulüsh éhtimallighi bolup uruqdan rakigha giriptar bolushning xeterlik amili bolup qalidu.

Bezi raklardiki yoshurun amillar: Bezi tiptiki raklar (qara pigmit, emchek, tuxumdan, mezi bézi we chong üchey raki) aile famile boyunche peyda bolush nisbiti yuquri bolup, aile familide ortaq bulghunushqa uchrighanmu yoq, turmush aditide alahidilik barmu yoq qatarliq amilar téxi éniq ispatlinip chiqilghini yoq. Bezi bir öz’ara yoshurun bolghan amillar, bu xil pursetning peyda bolishida rol oynighan bolishi mumkin.



Tetqiqatlarda raknining peyda bolishi géndiki özgurushtin (mutation yaki alteration) bolidighanlighi ispatlinilmaqta. Bu xil génlar hujeyrilerning normalni ösushi we ölushini kontrol qilidu. Köp sandiki raklar, turmush adet yaki ikologiyelik muhittiki her xil amillarning birikish netijiside génlardiki özgurishtin peyda bolghan dep qaralmaqta. Bezi özgurushler rakning peyda bolishini ilgir suridighan bolsimu ular ejdatlardin ewlatlarghiche bolghan jeryanlarni bésip ötishi mumkin. Géndiki özgurish kücheygenlerde choqum rakka qarap tereqqi qilidu digili bolmaydu. Lékin rakning peyda bolush xewipi éship baridu.





  Rakning Kélip Chiqish Sewebi we Aldini élish
Date: 2007-03-04 (Sun)
Rakni nime peyda qilidu digen mesile ustide köprek izden’ginimizde rakning aldini élish yollirini tépip chiqishimiz mumkin. Pen tetqiqatchilar laboratoryelik analizlar arqiliq rakning peyda bolush sewepliri üstide izdinish élip bérip, bedendiki hujeyriler, rak hujeyrige özgergende emiliyette qandaq özgurushler bolidighanlighini tepip chiqishi mumkin.

Tetqiqatlar insanlardiki bir qisim raklarning rak peyda qilghuchi xeterlik amillarning (rick factor) bolghanlighidin peyda bolidighanlighini ispatlap chiqti. Bu xil amil mewjut bolghanlarda rak peyda bolush pursitining hessilep éship baridighanlighini, qoghdughuchi amil bolghanlarda eksiche bu xil xeterning towenleydighanlighini muenyenleshturdi.

Doxturlargha nisbeten éytqanda, nime üchun bezilerde rak peyda bolidu, eksiche bezilerde rak peyda bolmaydu digen mesilini chüshendürüsh intayin müshkül, shunisi éniqki rak zexmilinish yeni urup soqulush yaki surkilishlerdin peyda bolghan emes. bir qisim viruslar rakning peyda bolishini ilgir sursimu lékin rak yuqumluk késel emes, birer ademmu bashqilarning rakidin yuqumlan’ghanmu emes.

Rak her qandaq waqitta tereqqi qilip méngiwiridu. Bu intayin murekkep bolghan, yeni turmush aditi, irsiyet amili, ikologiyelik amillarning öz ara birikishining netijisidur.

Nurghun amillarning insanlarda rakning tereqqi qilish pursitini ilgiri suridighanlighi muenyenleshtürüldi. Köp xildiki rak késelligi insanlarning tamaka chékishi, bezi bir yimeklik, ichimlik, ultira binepshe nur (ultraviolet(UV) radiation) artuqche bolghan lazir nur, bulghan’ghan ikologiyelik muhit we ish ornidiki rak peyda qilghuchi amillar (carcinogens) bilen uchrushishi qatarliqlar bilen munasiwetlik ikenligi körsitilmekte.

Bezi kishiler bashqilargha qarighanda rak peyda qilghuchi amillargha alahide sezgur bolidu. Shunisi sirliqki, köp sandiki rak késelligige giriptar bolghanlarda éniq bolghan xeterlik amillarni bayqighili bolmaydu. Eksiche bezilerde éniq bolghan xeterlik amillar bayqalsimu bu hil késelge giriptar bolmaydu. Bezi rak peyda qilghuchi xeterlik amillardin saqlan’ghili bolidu. Bezilerdin yeni irsiyetlik amillargha oxshashlardin saqlan’ghili bolmaydu. Lékin ularning mewjutlighini his qilish, este saqlash asasida hayatliq musapisini dawamlashturush intahin muhim. Insanlar her waqit bilgili bolidighan xeterlik amillardin saqlinip özini qoghdash mumkinchigi bar. Her waqit qerellik beden tekshürtüp turush we rakni tallap aldin tekshürüsh sinaqlirining paydisi bar yoqlighini doxturliri bilen meslihetliship turishi kirek.




  Rak Késelligige Nam Berish
Date: 2007-03-04 (Sun)
Aq qan késili (Leukemia) we limfa ösmisi (lymphoma) rak bolup qan hujeyrisidin shekillen’gen. binormal bolghan bu hujeyriler qan séstimisi we limfa séstimisini aylinidu. ular shundaqla beden ezalargha singip kirip ösmilerni shekillenduridu.

Köp qisim raklar özining shekillengen ezalarning nami yaki hujeyrining bashlan’ghan tipigha asasen nam birilidu. Mesilen, rak öpkidin bashlan’ghan bolsa uni biz öpke raki dep ataymiz, eger rak tire qara pigmit hujeyridin (melanocytes) bashlan’ghan bolsa uni biz qara pigmit raki (melanoma) dep ataymiz.

Rak yötkelgende (tarqalghan), köpünche ehwallarda etraptiki yaki tar dairdiki limfa tügünchilerde (lymph nodes) (bezide limfa bezliri depmu atilidu) bayqilidu. egerde rak hujeyriliri limfa tügünchilerde tekshürülüp chiqirilghan bolsa, jiger, söngek, minge qatarliq bashqa ezalarghimu tarqalghan bolushi mumkin. rak hujeyre eslidiki orundin bashqa ezalargha tarqilip barghan bolsa, bu yengi peyda bolghan ösme eslidiki binormal bolghan hujeyre bilen oxshash bolghan bolup tüp ösme bilen oxshash namda atilidu. Mesilen, egerde öpke raki mingige taralghan bolsa, mingidiki rak hujeyrilliri emiliyette öpkidiki rak hujeyrilliridin ibaret bolghan bolidu. bu xil kesellikni tarqalghan öpke raki dep ataymiz(minge raki emes).



  Yaxshi we Yaman Süpetlik ösme
Date: 2007-03-04 (Sun)
Yaxshi süpetlik ösmiler rak emes. Ularni köpünche ehwalda késip éliwetkili bolidu hem saqiyidu, qaytilanmaydu. hujeyriler yaxshi supetlik ösmilerni shekillendurup bedenning bashqa böleklirige tarqilip barmaydu. Eng muhimi shunimu esta tutush kérekki, yaxshi supetlik ösmilerning intahin az bir qismi hayatqa xewip yetküzidu.

Yaman supetlik ösmiler rak diyilidu. ösme hujeyrilliri binormal bolghan hujeyriler bolup konturollighini yoqatqan yaki buyruqsiz halda bölünidu. Ular etraptiki toqulmilar yaki ezalargha singip kirip zexmilendurushni peyda qilidu hem shundaqla rak hujeyrilliri özi turushluq yaman supetlik ösmilerdin ayrilip qan séstémisi yaki limfa séstémilirigha (lymphatic system) yötkülüp baridu. Mana bu rakning qandaq qilip öz ornidin yötkilip yéngi ösmilerni shekillendurush jeryanidur. Bu xil yötkülüshni rakning tarqilishi (metastasis) dep ataymiz.



  Rak Késelligining Nimiligini Bilemsiz- Rak (Cancer) Digen Nime?
Date: 2007-03-04 (Sun)
Rak diginimiz bir group öz-ara baghlinishliq késelliklerning omumi atilishi bolup, hayatliqning asasliq menbiyi bolghan höjeyridin bashlinidu. Normal bolghan höjeyre qandaq waqitta rak hujeyrige özgüridu? hem shundaqla qandak özgürush peyda qilidu? bu mesililerni bilish, rakni chüshünüsh üchün zor yardemde bolidu.

Bedinimiz nurghun tiptiki höjeyrilerdin terkip tapqan. Normalni ehwalda, bedinimiz éhtiyajliq dep qarighan chaghda höjeyriler ösüp hem bölünüp nurghunlighan höjeyrilerni ishlep chiqidu. Shundaqla rétimliq halda bedinimizning saghlamlighigha kapaletlik qilidu. Bezi waqitta, eksiche bedinimiz yéngi hujeyrige éhtiyajliq bolmisimu höjeyriler bölünüshni dawamlashturiwiridu. Shundaq qilip bu artuqche bolghan höjeyriler bir top toqulmini (tissue) shekillenduridu, buni biz ösükche yaki ösme (tumor) dep ataymiz. ösmiler yaxshi supetlik (benign) yaki yaman supetlik (malignant) dep ikkige bölinidu.



超簡単!無料HP
Click Here!
   アバターでコミュニケーション!ココロもつながるオンラインゲーム@games
Original CGI:- Sun Board - System:- RAK2 -